Powiększona tarczyca: przyczyny. Co oznacza powiększona tarczyca?

14.08.2019
Aktualizacja: 17.09.2019 15:27
Badanie fizykalne tarczycy
fot. Shutterstock

Tarczyca powiększa się powoli i oprócz wrażeń wizualnych może nie wywoływać żadnych objawów. Uczucie ucisku pojawia się dopiero wtedy, gdy wole osiąga duże rozmiary i rozrasta się. Samo powiększenie tarczycy nie jest chorobą, a objawem, dlatego po stwierdzeniu wola należy znaleźć przyczynę rozrastania się gruczołu.

Powiększona tarczyca to inaczej wole tarczycy. Powiększenie gruczołu tarczowego nie jest chorobą samą w sobie, a objawem, dlatego powiększenie tarczycy jest powodem do zbadania gruczołu i poziomu wydzielanych przez niego hormonów.

Tarczyca to mały gruczoł zbudowany z dwóch płatów położonych w dolnej części szyi, pomiędzy tchawicą a tętnicami szyjnymi wspólnymi, oraz z łączącej je cieśni. Prawidłowa tarczyca jest niewidoczna i niewyczuwalna, jej masa u osoby dorosłej wynosi ok. 15-30 g.

Objętość i wymiary tarczycy można ustalić na podstawie badań obrazowych, zwykle za pomocą USG. Do określenia objętości używa się specjalnych wzorów na podstawie wymiarów narządu w badaniu ultrasonograficznym. 

Standardowo objętość tarczycy to suma objętości obu płatów bocznych, bez uwzględnienia wymiarów cieśni i płata piramidowego. Objętość płata bocznego oblicza się z uproszczonego wzoru na objętość elipsoidy obrotowej:

objętość (ml) = π/6 × szerokość (cm) × grubość (cm) × długość (cm)

Warto wiedzieć, że termin ,,wole'' nie jest jednoznaczny. Może odnosić się do powiększenia tarczycy, ale także do tarczycy z wyczuwalnymi guzkami i tkanki tarczycowej położonej w miejscu niefizjologicznym.

Powiększona tarczyca: normy

Norma objętości tarczycy wynosi do 18-20 ml u kobiet i do 25 ml u mężczyzn. U dzieci normy objętości tarczycy zależą od wieku i płci. W związku z wprowadzeniem w Polsce i innych krajach suplementacji jodowej w ciągu ostatnich lat normy objętości tarczycy u dzieci uległy zmianie.

Wole tarczycy

Wole to powiększenie tarczycy powodowane przez wiele stanów chorobowych. Objawia się nienaturalnym powiększeniem pewnego obszaru szyi w łuku aorty lub poniżej mostka. Wole nie zawsze jest groźnym objawem, choć zawsze wymaga konsultacji z lekarzem.

W związku z tym powiększenie tarczycy stwierdza się, gdy objętość gruczołu tarczowego jest większa niż 18-20 ml u kobiet i większa niż 25 ml u mężczyzn.

Wole rozpoznaje się, jeśli objętość tarczycy przekracza górną granicę normy, ale o powiększeniu tarczycy znacznego stopnia mówi się wtedy, gdy jej objętość przekracza 40 ml. Wole olbrzymie to takie, którego objętość przekracza 100 ml.

Powiększenie tarczycy: przyczyny

Najczęstszą przyczyną powiększenia tarczycy są wole miąższowe lub guzowate i zapalenie tarczycy (zwykle na podłożu autoimmunizacyjnym). Rzadziej tarczyca powiększona jest z powodu raka.

MOŻLIWE PRZYCZYNY POWIĘKSZENIA TARCZYCY:

Niedobór jodu: większość przypadków wola tarczycy spowodowana jest niedoborem jodu, ponieważ powoduje to uwrażliwienie komórek tarczycy na miejscowe czynniki wzrostowe, co z kolei prowadzi do zwiększenia ich bezwzględnej liczby. Natomiast stymulacja komórek tarczycy przez wydzielane przez przysadkę TSH skutkuje ich powiększeniem się.

Guzy tarczycy: łagodne i złośliwe guzy mogą przez swoja objętość manifestować się jako powiększona tarczyca. Guzom złośliwym może dodatkowo towarzyszyć powiększenie szyjnych węzłów chłonnych.

Choroba Gravesa-Basedowa: powiększenie tarczycy w przebiegu tej choroby autoimmunologicznej jest wynikiem pobudzenia znajdujących się na komórkach gruczołu tarczowego receptorów dla tyreotropiny przez krążące przeciwciała. Stymulacja receptorów przez przeciwciała przyczynia się do rozwinięcia nadczynności tarczycy.

Choroba Hashimoto: początkowe stadium choroby (przewlekłe limfocytowe zapalenie tarczycy) niemal zawsze przebiega z równomiernym powiększeniem się tarczycy. Wole jest zwykle dosyć twarde i niebolesne, nawet podczas uciskania.

Tarczyca może być również powiększona w sytuacji, gdy organizm zwiększa swoje zapotrzebowanie na hormony tarczycy. Zdarza się to na przykład podczas ciąży, kiedy gonadotropina kosmówkowa produkowana w dużej ilości przez komórki cyto- i syncytiotrofoblastu wykazuje działanie podobne do TSH na komórki tarczycy, powodując ich przerost.

Powiększona tarczyca: objawy

Powiększenie gruczołu tarczowego nie musi wpływać na czynność tarczycy. Jeśli jest ona prawidłowa, to objawy zwykle nie występują. Część osób zauważa jednak powiększenie się obwodu szyi w jej przedniej części, mogą też pojawić się objawy uciskowe w drogach oddechowych, co ma miejsce w przypadku znacznego powiększenia się tarczycy. Jeśli wole uciska na przełyk i drogi oddechowe, to mogą występować problemy z oddychaniem, przełykaniem, chrypka, a nawet zmieniona barwa głosu.

Uwaga, nagłe pojawienie się bólu bądź obrzęku, a także przewlekły ból może być następstwem samoistnego krwawienia do guzka tarczycy lub torbieli tarczycy. Nagłe pojawienie się chrypy, duszności czy zaburzeń połykania u osoby z twardym wolem jest wskazaniem do pilnej diagnostyki w kierunku raka tarczycy.

Warto wiedzieć

Leczenie powiększonej tarczycy

Wskazaniem do leczenia powiększonej tarczycy są zaburzenia czynności tarczycy, podejrzenie nowotworu złośliwego, objawy uciskowe i istotny defekt kosmetyczny.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.