Niedoczynność i nadczynność tarczycy: co je różni? Przyczyny, objawy

21.08.2019
Aktualizacja: 17.09.2019 15:21
Konsultacja u endokrynologa
fot. Shutterstock

Nadczynność i niedoczynność tarczycy nie powinny być ze sobą mylone. Są to dwa zupełnie różne zaburzenia, które co prawda dotyczą tarczycy i jej funkcjonowania, ale ich charakterystyka jest inna. Nadczynność cechuje nadmiar hormonów tarczycy w organizmie, a niedoczynność niedobór tych hormonów. 

Nadczynność tarczycy i niedoczynność tarczycy to dwa różne zaburzenia, choć oba dotyczą gruczołu tarczowego. W wielkim skrócie: nadczynność tarczycy charakteryzuje się nadmiarem hormonów tarczycy, a niedoczynność ich niedoborem. Przyczyny tych zaburzeń są różne, inne są również objawy i metody leczenia.

Aby zrozumieć, czym jest nadczynność, a czym niedoczynność, warto poznać mechanizm działania tarczycy. Ten mały gruczoł położony jest u podstawy szyi, w jej przedniej części. Składa się z dwóch płatów położnych po dwóch stronach i łączącej je cieśni, wyglądem przypomina motyla. Tarczyca, choć mała, to ma niezwykle ważną funkcję. Odpowiada za wytwarzanie i uwalnianie dwóch hormonów: trijodotyroniny (T3) oraz tyroksyny (T4) regulujących funkcję większości tkanek organizmu, wpływających na metabolizm naszego organizmu oraz produkcję ciepła (termogenezę).

Tarczyca pozostaje w zależności z przysadką mózgową, która kontroluje jej funkcję poprzez uwalnianie hormonu tyreotropowego (TSH), który pobudza gruczoł tarczowy do produkcji hormonów. Zależność tarczycy i przysadki określana jest jako ujemne sprzężenie zwrotne. Polega to na tym, że podwyższone stężenie hormonów tarczycy powoduje zmniejszenie uwalniania TSH przez przysadkę, a niedobór hormonów zwiększa produkcję TSH, co z kolei pobudza tarczycę do większej produkcji T3 i T4.

Jeśli z jakiegoś powodu czynność tarczycy lub przysadki jest zaburzona, może pojawić się problem z produkcją i wydzielaniem hormonów. Z powodu chorób, takich jak zapalenie, rak, guz, tarczyca może produkować i wyzwalać zbyt duże ilości hormonów lub ich niedostateczną ilość, co w każdym przypadku wpływa negatywnie na pracę organizmu, a ten reaguje konkretnymi objawami.

Nadczynność tarczycy: czym się charakteryzuje?

Nadczynność tarczycy to zaburzenie, w którym tarczyca produkuje za dużo hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. Do najczęstszych przyczyn nadczynności tarczycy w Polsce zalicza się: chorobę Gravesa i Basedowa (choroba o podłożu autoimmunologicznym), guzki tarczycy. Nadczynność mogą także powodować: podostre zapalenie tarczycy, poporodowe zapalenie tarczycy.

Nadczynność tarczycy jest jedną z najczęściej występujących chorób endokrynologicznych. Uważa się, że dotyczy ok. 1–2 proc. dorosłych osób w Polsce.

ZOBACZ: Nadczynność tarczycy: leczenie. Jak leczyć nadmiar hormonów?

Nadczynność tarczycy: jakie są objawy?

Zakres i nasilenie objawów nadczynności tarczycy różnią się u każdego chorego. U osób starszych objawy nadmiaru hormonów mogą być słabiej wyrażone i występować na przykład w postaci senności, zmęczenia, osłabienia.

Do głównych objawów nadczynności tarczycy zalicza się:

  • ciągłe uczucie gorąca, potliwość;
  • niepokój, nerwowość, rozdrażnienie, drżenie rąk;
  • chudnięcie;
  • częstsze oddawanie stolca;
  • przyśpieszona czynności serca, uczucie kołatania;
  • osłabienie siły mięśniowej;
  • wypadanie włosów;
  • objawy oczne: wytrzeszcz, podwójne widzenie, obrzęk i zaczerwienienie powiek lub spojówek;
  • zaburzenia miesiączkowania;
  • niepłodność.

Niedoczynność tarczycy: czym się charakteryzuje?

Niedoczynność tarczycy to zaburzenie, które charakteryzuje się niedoborem hormonów tarczycy spowodowanym ich niedostateczną produkcją przez gruczoł tarczowy. Przyczyn niedostatecznej produkcji i wydzielania hormonów przez tarczycę jest wiele, do najważniejszych należą: choroba Hashimoto (przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy), stan po operacyjnym usunięciu tarczycy (np. z powodu raka lub wola guzkowego), stan po leczeniu jodem radioaktywnym.  

Niedoczynność tarczycy jest najczęstszym zaburzeniem czynności tarczycy. Szacuje się, że występuje u ok. 5 proc. dorosłych kobiet i 1 proc. mężczyzn. 

ZOBACZ: Niedoczynność tarczycy: leczenie. Jak leczyć niedobór hormonów?

Niedoczynność tarczycy: jakie są objawy?

Objawy niedoczynności tarczycy występują wtedy, gdy niedoczynność jest nieleczona, niewyrównana. W momencie, gdy poziom hormonów zostanie wyrównany, objawy powinny ustąpić. 

Niemniej jednak niedoczynność często podejrzewana jest właśnie na podstawie występowania nieprzyjemnych niepokojących objawów, do których należą przede wszystkim: 

  • uczucie ciągłego zimna;
  • ciągłe zmęczenie i senność;
  • depresja;
  • zaburzenia pamięci;
  • przyrost masy ciała;
  • zaparcia, rzadsze oddawanie stolca;
  • spowolnienie czynności serca;
  • nadciśnienie tętnicze;
  • sucha i łuszcząca się skóra;
  • suche włosy;
  • zaburzenia miesiączkowania;
  • niepłodność.

Objawy niedoczynności tarczycy mają różne nasilenie i występują w różnym zestawieniu. U niektórych osób objawy są łagodne i z tego powodu mają oni problem z wykryciem zaburzenia, u innych objawy są nasilone i męczące. Warto jednak wiedzieć, że niedoczynność niewykryta i nieleczona może się rozwijać. Skutki ciężkiej niedoczynności tarczycy mogą obejmować choroby serca, niepłodność, a w bardzo ciężkich przypadkach nawet śpiączkę.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.