Leki na tarczycę: jakie leki na nadczynność i niedoczynność?

03.09.2019
Aktualizacja: 17.09.2019 15:00
Leki na tarczycę
fot. Shutterstock

Leki na tarczycę stosuje się głównie w przypadku niedoczynności lub nadczynności tego narządu, czyli w sytuacjach, gdy tarczyca wydziela zbyt mało lub zbyt dużo hormonów. W zależności od potrzeb leki na tarczycę mogą hamować syntezę hormonów lub uzupełniać ich niedobór. W każdym przypadku leczenie ma na celu wyrównanie stężenia hormonów i przywrócenie prawidłowej pracy organizmu.

Leki na tarczycę dzieli się na te, które hamują zbyt duże wydzielanie hormonów przy nadczynności, czyli leki przeciwtarczycowe, a także na te, które mają na celu uzupełnienie hormonów, gdy jest ich zbyt mało.

Tarczyca to niewielki, ale niezwykle ważny narząd. Położona jest w przedniej części szyi i przylega do tchawicy. Gruczoł tarczycowy produkuje dwa hormony: trijodotyroninę (T3) i tyroksynę (T4), które regulują funkcję większości tkanek organizmu, wpływają na metabolizm i produkcję ciepła (termogenezę).

Czynność tarczycy kontroluje przysadka mózgowa poprzez uwalnianie hormonu tyreotropowego (TSH) pobudzającego tarczycę do produkcji hormonów: T3 i T4.

Do najczęstszych chorób tarczycy należą te, które związane są z nieprawidłową produkcją hormonów przez tarczycę, czyli niedoczynność tarczycy i nadczynność tarczycy. Niedoczynność charakteryzuje się niedostateczną produkcją hormonów przez tarczycę w stosunku do potrzeb organizmu. Natomiast nadczynność cechuje nadmiar hormonów tarczycy w organizmie.

Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest choroba Hahsimoto, a najczęstszą przyczyną nadczynności choroba Gravesa i Basedowa

Leki przeciwtarczycowe

Leki przeciwtarczycowe (tyreostatyki) to grupa leków o różnej budowie chemicznej i różnym mechanizmie działania, których wspólną cechą jest hamowanie syntezy i wydzielania hormonów tarczycy. Leki przeciwtarczycowe używane są w leczeniu nadczynności tarczycy.

Do leków przeciwtarczycowych zalicza się pochodne tiouracylu, pochodne tioimidazolu, jod oraz węglan litu. W Polsce stosowane są: propylotiouracyl (Thyrosan, Propycil), tiamazol (Metizol).

  • Propylotiouracyl (Thyrosan) hamuje aktywność enzymów odpowiadających za jodowanie tyrozyny w tyreoglobulinie. Hamuje konwersję tyroksyny do trójjodotyroniny.
  • Tiamazol (Metizol) jest pochodną tioimidazolu. Mechanizm działania polega na hamowaniu utleniania jodków do jodu oraz jodowania grup tyrozynowych w tyreoglobulinie.

Lekarz każdorazowo ustala indywidualnie dawkę wyjściową leku. Działanie tyreostatyków ujawnia się po mniej więcej 2-4 tygodniach stosowania. W czasie leczenia regularnie oznacza się stężenie hormonów we krwi i na podstawie wyników dostosowuje odpowiednie dawki leków. 

Czasami stosuje się także leczenie uzupełniające lekami z grupy beta-adrenolityków (najczęściej propranolol), które hamują skutki działania hormonów tarczycy, w tym drżenie rąk czy uczucie szybkiego bicia serca. 

Warto wiedzieć

Leczenie jodem radioaktywnym

Inną metodą leczenia nadczynności tarczycy jest leczenie radiojodem, które polega na przyjęciu tabletki z jodem promieniotwórczym, co ma na celu powolne i nieodwracalne uszkodzenie komórek tarczycy, które aktywnie wychwytują jod z krwi. Leczenie radiojodem prowadzone jest w warunkach szpitalne w odizolowaniu. Efekt działania rozwija się w ciągu kilku miesięcy po terapii.

Leki uzupełniające poziom hormonów tarczycy

Lekiem z wyboru w przypadku leczenia niedoczynności tarczycy jest syntetyczna sól sodowa lewoskrętnej tyroksyny (Euthyrox, Letrox) o właściwościach naturalnej tyroksyny. Przyjmowanie syntetycznej lewotyroksyny ma na celu uzupełnianie brakujących hormonów tarczycy, co powoduje ustępowanie objawów niedoczynności.

Regularne przyjmowanie brakujących hormonów prowadzi do normalizacji stężenia TSH i powrotu prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Lewotyroksynę przyjmuje się raz dziennie o tej samej porze, najczęściej rano, na czczo, około 30-60 minut przed posiłkiem. Dawkę leku dobiera się indywidualnie dla każdego pacjenta, w zależności od wyników laboratoryjnych.

Często leczenie rozpoczyna się od podawania małych dawek. Po kilku tygodniach powtarza się badania laboratoryjne i jeśli zachodzi taka potrzeba, koryguje się dawki leku, tak by stężenie TSH mieściło się w granicach normy. 

Początkowo zaleca się częste, regularne kontrole stężenia hormonów. Po stabilnym wyrównaniu niedoczynności tarczycy kontrole TSH mogą być rzadsze, nawet co 6-12 miesięcy.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.