Hiperprolaktynemia, czyli nadmiar prolaktyny. Jak rozpoznać objawy?

19.11.2018 10:30
Hiperprolaktynemia, czyli nadmiar prolaktyny. Jak rozpoznać objawy?
Fot. Shutterstock

Prolaktyna to hormon wyjątkowo ważny i potrzebny. Pełni funkcje związane z prawidłową pracą gonad, reguluje płodność i laktację. Gdy prolaktyny jest za dużo, pojawia się wiele objawów i problemów związanych z płodnością, cyklem miesiączkowym, popędem seksualnym czy wyglądem. Na hiperprolaktynemię cierpią głównie kobiety, choć nadmiar prolaktyny może występować także u mężczyzn. Sprawdź, jakie objawy wskazują na podwyższoną prolaktynę.

Hiperprolaktynemia to stan, w którym stwierdza się podwyższony poziom prolaktyny w surowicy krwi. Nadmiar tego hormonu powoduje wiele problemów, ponieważ wywołuje przeciwstawny efekt w stosunku do hormonów płciowych.

Prolaktyna jest hormonem produkowanym przez komórki przysadki mózgowej, gruczołu położonego w środkowym dole czaszkowym. Główną funkcją prolaktyny u kobiet jest pobudzanie produkcji pokarmu po porodzie, dlatego wysokie stężenia prolaktyny stwierdza się naturalnie w okresie ciąży i laktacji.  

Działanie prolaktyny polega na stymulowaniu wzrostu, ale nie wysokości czy masy mięśniowej, lecz przede wszystkim płodu i gruczołu piersiowego. Hormon ten jest również jednym z hormonów biorących udział w reakcji stresowej, a także w neurobiologicznej adaptacji do ciąży i laktacji, co jest związane z charakterystycznymi zmianami zachowania.

Prolaktyna wpływa również na czynność gonad, czyli jąder u mężczyzn i jajników u kobiet, a także działanie hormonów płciowych, estrogenu i testosteronu, u kobiet i mężczyzn. 

Hiperprolaktynemia: przyczyny

Podwyższone stężenie prolaktyny występuje często i nie zawsze świadczy o chorobie. Naturalnie, prawidłowo, podwyższone stężenie prolaktyny stwierdza się w czasie ciąży i po porodzie w pierwszych miesiącach karmienia piersią. Wyższy poziom prolaktyny występuje także w sytuacjach stresowych, na przykład bólu, chorobie czy stresie psychologicznym po ciężkich przeżyciach.

Stężenie prolaktyny podnosi także sen, wysyłek fizyczny czy badanie gruczołów sutkowych.

Hiperprolaktynemia może być jednak objawem choroby, a najczęstszą przyczyną wysokiego stężenia tego hormonu jest guz prolaktynowy – gruczolak przysadki mózgowej (prolactinoma). To łagodny guz, zazwyczaj o niewielkiej średnicy (mikrogruczolaki). Zmiany o średnicy większej niż 1 cm uważane są za zmiany duże (makrogruczolaki).

Przyczyną hiperprolaktynemii mogą być także:

  • niedoczynność tarczycy;
  • niewydolność nerek;
  • niewydolność wątroby;
  • półpasiec;
  • uraz ściany klatki piersiowej.

Zwiększenie stężenia prolaktyny w surowicy powodują także niektóre leki m.in. te przyjmowane z powodu nadciśnienia tętniczego, depresji, schizofrenii, choroby wrzodowej, alergii, bólu lub objawów pomenopauzalnych.

Zdarza się jednak, że przyczyna hiperprolaktynemii pozostaje niewyjaśniona. 

Hiperprolaktynemia: objawy

Objawy zależą od stopnia nadmiaru prolaktyny lub wielkości guza przysadki. 

Zbyt wysokie stężenie prolaktyny, zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, zaburza prawidłową funkcję gonad i może prowadzić do niedoczynności jąder lub jajników.

Do objawów nadmiaru prolaktyny u kobiet przed menopauzą zalicza się:

  • zaburzenia miesiączkowania (rzadkie miesiączki lub brak miesiączki);
  • mlekotok;
  • uderzenia gorąca;
  • suchość pochwy;
  • obniżenie libido;
  • hipogonadyzm;
  • niepłodność;
  • osteopenię (chorobę kości);
  • nasilenie zmian trądzikowych;
  • niezłośliwe zmiany gruczołów piersiowych (mastopatię);
  • bóle piersi (mastalgię);
  • niedoczynności jajników lub jąder;
  • zaburzenia erekcji u mężczyzn;
  • zmniejszeniem masy mięśniowej i owłosienia płciowego u mężczyzn;
  • ginekomastię u mężczyzn.

Makrogruczolaki, czyli zmiany duże, które uciskają okoliczne tkanki, mogą powodować bóle głowy, zaburzenia widzenia (ubytki pola widzenia) oraz niedoczynność przysadki (niedobory hormonów kontrolujących pracę obwodowych gruczołów dokrewnych: tarczycy i nadnerczy).

Wystąpienie powyższych objawów jest wskazaniem do oznaczenia stężenia prolaktyny w surowicy krwi. Objawy sugerujące obecność guza prolaktynowego wymagają diagnostyki specjalistycznej, w tym wykonania badania metodą rezonansu magnetycznego przysadki z kontrastem.

Hiperprolaktynemia: leczenie

Nieznacznie podwyższone stężenie prolaktyny w surowicy krwi niewywołujące objawów nie wymaga leczenia. Zazwyczaj stwierdzenie podwyższonej prolaktyny nie jest diagnozą, a początkiem poszukiwań przyczyny. Wybór metody leczenia hiperprolaktynemii zależy właśnie od przyczyny, która wpływa na podwyższony poziom tego hormonu we krwi.

Lekarz w pierwszej kolejności stara się wykluczyć inne choroby, na przykład niedoczynność tarczycy. Ważne jest także dokładne przeanalizowanie przyjmowanych leków. Jeśli są to leki przeciwdepresyjne, to prawdopodobnie konieczne będzie ich odstawienie na krótki czas (co najmniej 3 dni) i ponowne oznaczenie prolaktyny. Gdy przyjmowane leki wywołują hiperprolaktynemię, można po konsultacji z lekarzem prowadzącym spróbować zmienić lek.

Gruczolaków przysadki raczej nie usuwa się chirurgicznie, ponieważ zmiany te z reguły dobrze reagują na leczenie farmakologiczne i zmniejszają swoją objętość po wprowadzeniu odpowiednich leków. Leki należące do agonistów receptorów dopaminergicznych mają za zadanie zahamować wydzielanie prolaktyny (dopamina hamuje prolaktynę). Leczenie operacyjne rozważa się wyłącznie w rzadkich przypadkach w razie złej tolerancji leków lub nieskuteczności leczenia.

Leczenie farmakologiczne musi być dobrane indywidualnie dla każdego chorego, nie wszystkie z tych leków mogą być stosowane u kobiet planujących ciążę.

Najtrudniejszą do zdiagnozowania przyczyną podwyższonego stężenia prolaktyny jest stres. Jeśli życie w długotrwałym, silnym stresie wpływa na poziom prolaktyny i jest sprawcą objawów, to dobrą metodą jest rozpoczęcie psychoterapii, zmiana stylu życia, a w poważniejszych przypadkach konsultacja z psychiatrą i rozważenie leczenia farmakologicznego. 

Źródło: mp.pl; endokrynologia.net; podyplomie.pl

________

zdrowie.radiozet.pl/nk