Cukrzycę widać w oczach. Jakie zmiany oczne mogą świadczyć o tej chorobie?

13.03.2020
Aktualizacja: 16.10.2020 08:02
Pogorszenie wzroku objaw cukrzycy
fot. Shutterstock

Problemy ze wzrokiem są jednymi z najbardziej charakterystycznych powikłań cukrzycy. Niejednokrotnie pojawiają się jeszcze przed rozpoznaniem choroby i występują u większości diabetyków. Jakie objawy oczne mogą wskazywać na cukrzycę?

Diabetyka można poznać po oczach – o ile wykona się u niego badanie dna oka. Już we wczesnym stadium cukrzyca powoduje charakterystyczne zmiany w układzie krwionośnym, które najłatwiej dostrzec oglądając tylną ścianę oka. Okulista zobaczy tam poszerzenie żył, specyficzne anomalie naczyniowe, przesięki (obrzęk siatkówki) lub niewielkie wylewy krwi. Właśnie dzięki badaniom dna oka, w samych Stanach Zjednoczonych w 2014 roku, postawiono ponad ćwierć miliona diagnoz cukrzycy.

Degradujący wpływ cukrzycy na naczynia krwionośne oka doprowadza do retinopatii cukrzycowej, która w ciągu pierwszych 20 lat choroby wystąpi niemal u wszystkich cierpiących na cukrzycę typu 1 i u 60 proc. pacjentów z cukrzycą typu 2. To powikłanie polegające na uszkodzeniu naczyń krwionośnych w siatkówce oka. Na wczesnym etapie, gdy nie daje jeszcze objawów rozpoznawalnych dla samego diabetyka, również może zostać wykryte w drodze badania dna oka.

Wylew krwi do oka

W późniejszym stadium może spowodować wylewy krwi do oka z coraz bardziej kruchych naczyń krwionośnych czy obrzęk siatkówki. Pacjenci cukrzycowi skarżą się wówczas na ciemne plamki pojawiające się w polu widzenia i znikające po jakimś czasie. To właśnie wylew krwi do ciała szklistego oka. Zwykle zostaje on wchłonięty po kilku tygodniach, ale nie wolno zignorować takiego objawu, ponieważ kolejne wylewy mogą się nie wycofać. Nieleczona retinopatia może doprowadzić do nieodwracalnej ślepoty – jeśli rozwinie się rozlany obrzęk siatkówki lub we wnętrzu oka dojdzie do szczególnie rozległego wylewu krwi.

Przejściowe wahania wzroku

Zmiany w naczyniach krwionośnych to niejedyny wczesny objaw cukrzycy ze strony oczu. Często pierwszym symptomem choroby są przejściowe wahania wad wzroku (refrakcji), które spowodowane są zmieniającym się stężeniem glukozy we krwi. Jego podwyższenie powoduje krótkowzroczność, obniżenie – dalekowzroczność. Doświadczony okulista orientuje się wówczas, iż może mieć do czynienia z pacjentem cukrzycowym.

Nawracające infekcje oka

Kolejnym wczesnym, ocznym objawem cukrzycy mogą być nawracające gradówki i jęczmienie oraz przewlekłe, bakteryjne zapalenia brzegów powiek. Niepokoić powinny również powtarzające się bakteryjne zapalenia spojówek. Dolegliwości te mogą być sygnałem hiperglikemii, czyli zwiększonego poziomu cukru we krwi, który stanowi znakomite pożywienie dla bakterii.
Pogorszenie widzenia o zmierzchu

Innym symptomem rozwoju cukrzycy może być pogorszenie widzenia o zmierzchu. Wywołane jest to cukrzycową degradacją unerwienia mięśni odpowiadających za rozszerzanie się źrenicy. Utrudnia to jej adaptację do słabszego oświetlenia, w konsekwencji powodując gorsze widzenie po zmroku. Analogicznie, objawem może być wydłużenie czasu przystosowywania się oka do widzenia w jasnych pomieszczeniach.

Zespół suchego oka

Wreszcie, pacjentów cukrzycowych dotyka często nasilony zespół suchego oka, co związane jest z obniżoną produkcją filmu łzowego.

Powyższe objawy mogą – choć nie muszą – świadczyć o cukrzycy. Z pewnością jednak powinny skłonić do konsultacji okulistycznej.

Jak dbać o wzrok, gdy dalsza diagnostyka wykaże cukrzycę?

Należy pozostać pod stałą opieką okulisty. Jeśli objawy retinopatii jeszcze nie wystąpiły, wystarczy kontrola raz do roku. W przypadku ujawnienia zmian na dnie oka okulista zaleci odpowiednio częstsze wizyty i oczywiście wdrożenie adekwatnego leczenia. Konieczne jest też uregulowanie poziomu glukozy we krwi, w przeciwnym wypadku powikłania oczne będą narastać.

Jak wygląda leczenie okulistyczne u cukrzyków?

Okulistyka dysponuje na szczęście skutecznymi metodami terapii zmian cukrzycowych oka. Obrzęk siatkówki powodujący pogorszenie widzenia można skutecznie leczyć przez podawanie do wnętrza oka specjalnych preparatów, a krwawiące, nieprawidłowe naczynia zamyka się wykonując fotokoagulację laserową. W najcięższych przypadkach zastosowanie ma leczenie operacyjne – witrektomia – w trakcie której usuwa się ciało szkliste, zastępując je specjalnym płynem, czy gazem.

Prof. Jerzy Szaflik jest założycielem Centrum Mikrochirurgii Oka "Laser" w Warszawie.