Toksoplazmoza: groźna dla przewlekle chorych i ciężarnych kobiet

16.01.2019 16:11
Objawy toksoplazmozy u ciężarnych mogą przypominać grypę

Toksoplazmoza to jedna z najbardziej rozpowszechnionych chorób pasożytniczych wśród ludzi. Szacuje się, że ponad połowa osób może być nieświadomie zakażona pierwotniakiem Toxoplasma gondii wywołującym toksoplazmozę. Choć ta choroba jest niegroźna dla osób zdrowych i zwykle przebiega bezobjawowo, dla przewlekle chorych i kobiet ciężarnych stanowi realne zagrożenie.

Toksoplazmoza jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez Toxoplasma gondii - pierwotniaka, który występuje w przewodzie pokarmowym u kotów i w tkankach u niemal wszystkich ssaków. 

Szacuje się, że znaczna część ludzi na świecie może być bezobjawowo zakażonych Toxoplasma gondii. W Polsce zakażonych może być nawet 40-60 proc. całej populacji.

Osoba raz zakażona Toxoplasma gondii nie ulegnie ponownemu zakażeniu, chyba że będzie to pierwotniak innego szczepu. Takie ponowne zakażenia zdarzają się podczas pobytu w  innym kraju lub po spożyciu importowanego mięsa.

Spis treści:

Zakażenie toksoplazmozą

Do zakażenia pierwotniakami dochodzi najczęściej drogą pokarmową przez spożycie zakażonego mięsa, spożycie nieumytych owoców i warzyw zanieczyszczonych kocimi odchodami, a także poprzez przeniesienie rękoma do ust oocyst lub cyst, co może mieć miejsce na przykład po kontakcie z zakażonym mięsem lub po sprzątaniu kociej kuwety i zakażonych odchodów.

Możliwe jest również zakażenie płodu przez łożysko, w przypadku, gdy ciężarna zostanie zakażona Toxoplasma gondii. Inną drogą zakażenia jest transfuzja krwi lub przeszczep narządów.

Zakażony kot przez mniej więcej 1-3 tygodnie wydala z kałem tzw. oocysty, które są zdolne do zakażania. Jeśli człowiek będzie miał kontakt z zakażonymi odchodami i przez przypadek przeniesie oocysty do ust, to najprawdopodobniej dojdzie do zakażenia. Dlatego tak ważne jest dokładne mycie rąk po sprzątaniu kuwety i zabawie z kotem. Sprzątanie odchodów najlepiej przeprowadzać w rękawiczkach.

ZOBACZ TAKŻE: Czym można zarazić się od psów i kotów?

Objawy toksoplazmozy

Zakażenie Toxoplasma gondii nie jest jednoznaczne z chorobą. Samo zakażenie przebiega zazwyczaj bezobjawowo. Pierwotniaki rozsiewają się z krwią i chłonką, ale większość z nich jest niszczona przez układ odpornościowy. Pozostałe osiedlają się w tkankach, tworząc cysty i pozostają tam do końca życia. 

Objawy toksoplazmozy zależą od drogi zakażenia - toksoplazmoza nabyta lub wrodzona. 

Toksoplazmoza u osób zdrowych zwykle przebiega bezobjawowo (zakażenie nabyte). Postać objawowa występuje rzadko i przebiega zazwyczaj jako toksoplazmoza węzłowa, objawiająca się powiększeniem jednego lub kilku węzłów chłonnych. Toksoplazmoza może również wywoływać objawy grypopodobne, takie jak osłabienie, bóle mięśni i bóle głowy, stany podgorączkowe, potliwość.

Zakażenie Toxoplasma gondii u osób z niedoborem odporności (na przykład zakażonych HIV lub chorych na nowotwory) ma zwykle poważne konsekwencje. W wyniku zakażenia może rozwinąć się zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie siatkówki, zapalenie mózgu. 

Szczególną postacią toksoplazmozy jest toksoplazmoza oczna, która może być wynikiem zakażenia nabytego lub wrodzonego. Cechuje się obecnością ogniska zapalnego w siatkówce/naczyniówce oka, które prowadzi do powstania blizny. To natomiast, w zależności od wielkości i lokalizacji, może upośledzać widzenie, powodować zeza, a nawet prowadzić do utraty wzroku.

Warto wiedzieć

Jakie badania na toksoplazmozę?

Najczęściej wykonuje się badania serologiczne, wykrywające w surowicy krwi swoiste przeciwciała (IgG, IgM, IgA), produkowane przez układ odpornościowy w odpowiedzi na zarażenie Toxoplasma gondii.

Leczenie toksoplazmozy

U osób zdrowych nie ma potrzeby leczenia toksoplazmozy (bezobjawowej). U osób z obniżoną odpornością, z grupy ryzyka, stosuje się leczenie preparatami antypasożytniczymi. 

Należy jednak pamiętać, że żadne leki nie działają na cysty tkankowe, dlatego nie ma możliwości całkowitego wyleczenia toksoplazmozy. Leki zabijają tylko „wolne” formy pierwotniaka obecne w początkowej fazie zarażenia nabytego, a także w przebiegu zarażenia wrodzonego i reaktywowanego u osób z niedoborem odporności.

Toksoplazmoza w ciąży

Toksoplazmoza u kobiet w ciąży zazwyczaj przebiega bezobjawowo. Rzadko pojawiają się objawy grypopodobne, a także gorączka i obrzęk węzłów chłonnych.

Ryzyko zarażenia płodu przez łożysko w pierwszym trymestrze ciąży wynosi ok. 10 proc. Natomiast w ostatnich tygodniach przed porodem ryzyko zakażenia może sięgać nawet 100 proc. Należy jednak pamiętać, że do zarażenia płodu dochodzi prawie wyłącznie w przypadku pierwotnego zarażenia kobiety ciężarnej (zakażenie pierwszy raz). Przebycie przed ciążą zarażenia Toxoplasma gondii łączy się z nabyciem wystarczającej odporności i tylko w przypadku ciężkiego upośledzenia odporności może dojść do reaktywacji infekcji i transmisji do płodu.

Jakie są konsekwencje zakażenia? Objawy są tym poważniejsze, im wcześniej doszło do zakażenia płodu.

Zakażenie płodu w I trymestrze ciąży może skutkować jego obumarciem lub poronieniem. 

Zakażenie w II trymestrze zwykle powoduje ciężkie objawy, widoczne u dziecka po urodzeniu, takie jak wodogłowie, zwapnienia śródczaszkowe.

U dzieci zakażonych pod koniec ciąży nie zauważa się zazwyczaj żadnych objawów. Mogą one natomiast pojawić się później, w okresie niemowlęcym lub w kolejnych latach życia. Zalicza się do nich: opóźnienie rozwoju psychoruchowego, drgawki, zapalenie siatkówki/naczyniówki oka, jaskrę.

Czy w na czas ciąży trzeba oddać kota?

Wiele kobiet w obawie przed zakażeniem toksoplazmozą, decyduje się na oddanie kota na czas ciąży. Nie ma jednak takiej potrzeby. Wystarczy przestrzegać kilku podstawowych zasad, by wspólne życie z pupilem było bezpieczne.

Podstawowe zasady bezpieczeństwa:

  • Zbadaj kota u weterynarza.
  • Nie czyść kociej kuwety i nie sprzątaj kocich odchodów. Jeśli możesz, pozostaw tę czynność innym domownikom.
  • Nie karm kota surowym mięsem.
  • Nie śpij z kotem w łóżku.
  • Po zabawie z kotem dokładnie myj ręce.
  • Nie pozwalaj kotu na przebywanie na stole i blatach kuchennych, a także  w pobliżu jedzenia, które spożywasz.

Pamiętaj! Jeśli przeszłaś już zakażenie toksoplazmozą w przeszłości, to kot nie stanowi dla ciebie zagrożenia. 

Źródło: Medycyna Praktyczna, Rodzić po Ludzku