Tężec zagraża dzieciom i dorosłym. Jak rozpoznać objawy zakażenia?

03.09.2018 13:36
Tężec zagraża dzieciom i dorosłym. Jak rozpoznać objawy zakażenia?
Fot. Shutterstock

Na tężec narażony jest każdy z nas. Bakterie tężca są obecne w środowisku, dlatego o zakażenie nietrudno. Szczególne ryzyko podejmują jednak osoby nieszczepione, które mają kontakt z glebą czy zwierzętami. Toksyny wydzielane przez bakterie tężca atakują układ nerwowy i powodują silne i bolesne skurcze mięśni, szczękościsk i wiele innych objawów prowadzących do kalectwa, a nawet śmierci. Dowiedz się, dlaczego tężec jest tak groźny. Kto powinien zaszczepić się przeciwko bakteriom tężca?

Tężec to groźna choroba układu nerwowego o ostrym przebiegu. Tężec wywołuje neurotoksyna produkowana przez bakterie, która przedostaje się do strefy neuronów hamujących ośrodkowy układ nerwowy (rdzeń kręgowy, pień mózgu). Toksyna nieodwracalnie blokuje wydzielanie neuroprzekaźników i sprawia, że przestają hamować napięcie mięśni szkieletowych. Z tego powodu tężec charakteryzuje się zwiększonym napięciem i silnymi skurczami mięśni szkieletowych powodującymi charakterystyczne prężenie ciała.

Nieleczony tężec bardzo często prowadzi do zgonu. Nawet hospitalizacja nie gwarantuje wyleczenia, dlatego tak ważna jest profilaktyka w przypadku tej ciężkiej choroby.

Spis treści:

Jak dochodzi do zarażenia bakteriami tężca? Laseczki tężca występują powszechnie w glebie, kurzu, wodzie i układzie pokarmowym zwierząt (wraz z odchodami bakterie wydalane są do środowiska). Do zakażenia u ludzi dochodzi najczęściej w wyniku zranienia skóry i zabrudzenia rany ziemią czy zakażoną wodą. Na zakażenie bakteriami narażeni są niemal wszyscy – od osób pracujących ze zwierzętami, w polu czy w ogrodzie, po dzieci bawiące się w piaskownicy. 

Wrotami zakażenia mogą być nawet drobne, ledwie widoczne rany, ale szczególnie duże ryzyko zakażenia występuje w przypadku ran miażdżonych czy postrzałowych, zawierających ciało obce i obficie zanieczyszczonych ziemią. 

Objawy tężca pojawiają się średnio od 3 dni do 3 tygodni po zarażeniu bakteriami (zazwyczaj występują po 7-8 dniach). Chory na tężec nie zaraża innych ludzi w swoim otoczeniu.

Objawy tężca

Objawy tężca rozpoczynają się od tzw. okresu zwiastunowego, który poprzedza pełnoobjawową chorobę. Wczesne objawy mogą przypominać grypę, obejmują bowiem uczucie rozbicia, problemy ze snem, bóle głowy, pocenie się, zdenerwowanie.

Postać uogólniona tężca występuje najczęściej.

Objawy choroby to przede wszystkim:

  • zwiększone napięcie mięśni;
  • skurcze mięśni, czasami tak silne, że prowadzą do łamania kości;
  • szczękościsk;
  • „uśmiech sardoniczny” (zwiększone napięcie mięśnia okrężnego ust);
  • zwiększone napięcie mięśni brzucha;
  • wygięcie tułowia w łuk;
  • napadowe, silne, bolesne skurcze mięśni wywoływane przez czynniki zewnętrzne, np. światło, dźwięki;
  • niedrożność dróg oddechowych, a nawet zatrzymanie oddychania (skurcz przepony).

Po kilku dnia dołączają inne objawy, głównie układu współczulnego, które stanowią częstą przyczynę śmierci chorych: nadciśnienie tętnicze i częstoskurcz na zmianę z hipotensją i bradykardią, arytmia, nagłe zatrzymanie krążenia, rozszerzenie źrenic, hipertermia, skurcz krtani i zatrzymanie moczu.

Rzadziej występuje postać miejscowa tężca, która dotyczy przede wszystkim sztywności mięśni wokół rany, co może być zwiastunem nadchodzących skurczy mięśni i zwiększonego napięcia mięśniowego (postać uogólniona).

Postać noworodkowa tężca to bardzo ciężka postać uogólniona choroby, która prowadzi najczęściej do śmierci dziecka. Występuje zwykle wtedy, gdy matka nie była uodporniona przeciwko tężcowi i nie przekazała dziecku odpowiednich przeciwciał. Tężec rozwija się zwykle po zakażeniu kikuta pępowiny. Sama choroba występuje głównie w krajach rozwijających się.

Leczenie tężca

Osobom zakażonym tężcem podaje się antytoksynę tężcową, która ma zdolność do zobojętniania toksyny tężcowej. Jednak w przypadku leczenia liczy się głównie czas. Im wcześniej antytoksyna zostanie podana, tym większe szanse na wyleczenie, a nawet przeżycie.

Chorzy na tężec przebywają w szpitalu na oddziale intensywnej terapii. Wymagają bowiem zazwyczaj specjalistycznej opieki, w tym leczenia z podtrzymywaniem podstawowych czynności życiowych.

Przechorowanie tężca nie chroni przed kolejnym zachorowaniem.

Powikłania po tężcu

Zachorowanie na tężca, nawet gdy chory przeżyje, łączy się niestety z występowaniem groźnych powikłań, takich jak:

  • zapalenie płuc;
  • krwiaki wewnątrzmięśniowe;
  • złamania kości;
  • zatorowość płucna;
  • odwodnienie;
  • niewydolność oddechowa;
  • zatrzymanie krążenia;
  • wtórne zakażenia bakteryjne;
  • rozpad mięśni;
  • mioglobinuria;
  • ciężkie zaburzenia psychiczne po przechorowaniu.

Rokowania w przypadku lekkiej i izolowanej postaci tężca są dobre. Natomiast w postaci uogólnionej o ciężkim przebiegu i noworodkowej bardzo złe. Śmiertelność, nawet w przypadku podjęcia szybkiej hospitalizacji, wciąż jest wysoka i sięga nawet 40-60 proc. u osób w  podeszłym wieku i 90 proc. w przypadku noworodków.

Zapobieganie tężcowi

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania tężcowi są szczepienia – zarówno te prewencyjne, jak i te wykonane już po ekspozycji na bakterie.

Inną ważną kwestią jest utrzymywanie odpowiedniej higieny, a w szczególności odpowiednie i szybkie oczyszczanie ran i otarć, a także właściwe opracowanie chirurgiczne uszkodzeń skóry obejmujące usunięcie ciała obcego, martwych tkanek i ropnej wydzieliny.

Szczepienia przeciw tężcowi

Tężec występuje często w krajach rozwijających się, najczęściej w krajach afrykańskich, azjatyckich i południowoamerykańskich. Ocenia się, że ponad 80 proc. wszystkich zachorowań to tężec niemowlęcy, który prowadzi w większości przypadków do śmierci dzieci. Każdego roku z powodu tężca umiera ponad 140 000 nowo narodzonych dzieci i 30 000 matek.

W Polsce, dzięki wprowadzeniu szczepień ochronnych wśród dzieci i młodzieży, udało się ograniczyć zachorowanie na tężec. W tym momencie choroba u dzieci niemal nie występuje.

Na zachorowanie narażeni są jednak dorośli w wieku ponad 60 lat, od dawna nieszczepieni. U nich też tężec przebiega wyjątkowo ciężko, często prowadząc do zgonu. Każdego roku choruje kilkanaście osób, kilka umiera.

Szczepienie przeciw tężcowi w Polsce jest obowiązkowe dla dzieci i młodzieży do lat 19. Osobom dorosłym powyżej 19. roku życia (szczepionym podstawowo) zaleca się pojedyncze dawki przypominające – co 10 lat.

Co należy wiedzieć o szczepionce przeciw tężcowi? Przede wszystkim to, że należy do szczepionek inaktywowanych, czyli zawiera oczyszczoną nieaktywną toksynę tężcową.

Szczepienia realizowane są w postaci szczepionki skojarzonej przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (DTP/DTaP) lub w przypadku przeciwwskazań do szczepień przeciw krztuścowi szczepionką DT (przeciw błonicy i tężcowi), a także jako szczepionka monowalentna T (przeciw tężcowi).

Odporność po szczepieniu na tężec zmniejsza się z biegiem czasu, dlatego istotne jest przyjmowanie dawek przypominających.

Źródło: mp.pl/szczepienia;

________

zdrowie.radiozet.pl/nk