Świnka, czyli nagminne zapalenie przyusznic. Jak rozpoznać objawy?

02.03.2018
Aktualizacja: 08.07.2019 11:14
Świnka to choroba takująca głównie dzieci
fot. Fotolia

Świnka to jedna z chorób wieku dziecięcego. Częściej spotykana jest u małych dzieci, choć nie omija też dorosłych. Charakterystycznym objawem świnki jest obrzęk jednej lub obu ślinianek przyusznych, co sprawia, że szyja wydaje się duża i spuchnięta. Świnka, chociaż silnie zaraźliwa, jest przeważnie nieszkodliwa dla dzieci. Ciężej przechodzą tę chorobę dorośli, których mogą dotykać przykre powikłania.

Świnka, czyli nagminne zapalenie przyusznic, to silnie zakaźna choroba wirusowa. Choroba wywoływana jest przez wirus świnki (paramyksowirus), który zajmuje ślinianki, a rzadziej inne gruczoły, takie jak trzustka, jajniki czy tarczyca. Źródłem zakażenia jest chory człowiek, a wirus rozprzestrzenia się poprzez bezpośredni kontakt z chorym, drogą kropelkową. Jest to tzw. choroba wieku dziecięcego, oznacza to, że zachorowanie w dzieciństwie pozostawia odporność na całe życie. Dorośli chorują stosunkowo rzadko. Świnka dotyka najczęściej tych, którzy nie przeszli tej choroby we wcześniejszym okresie.

Świnka jest silnie zaraźliwa, ale u niektórych osób choroba przechodzi bezobjawowo. Najczęściej dotyka dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, które szybko wzajemnie się zarażają. Wprowadzenie szczepień na świnkę znacznie ograniczyło liczbę zachorowań w Polsce. Choć szczepionka (trójskładnikowa szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce) nie gwarantuje ochrony przed chorobą, to sprawia, że w większości przypadków przechodzi się ją lżej.

Świnka: objawy choroby

Świnka to choroba dosyć charakterystyczna, ale nie zawsze łatwo ją rozpoznać. Okres wylęgania choroby wynosi zwykle 14-18 dni, choć objawy mogą pojawić już po tygodniu od zarażenia wirusem.

Typowe objawy świnki:

  • gorączka ok. 38-39 °C, trwająca zwykle 3-4 dni;
  • złe samopoczucie;
  • brak apetytu;
  • obrzęk okolicy ślinianek przyusznych, początkowo jednostronny, a po 1-3 dniach obustronny;
  • bóle ucha;
  • dyskomfort podczas otwierania ust i jedzenia;
  • zaczerwienie i obrzęk ujść przewodów ślinowych widoczne w jamie ustnej.

Obrzęk ślinianek, o ile występuje, przez kilka dni narasta, by stopniowo ustępować w ciągu tygodnia.

Objawy świnki u dorosłych są takie same jak u dzieci. Dorośli z reguły ciężej przechodzą chorobę i są bardziej narażeni na występowanie powikłań. Choroba ta jest szczególnie groźna dla osób przewlekle chorych i z obniżoną odpornością, a także po przeszczepieniu nerki, szczególnie w przypadkach zapalenia nerek lub odrzucenia przeszczepu.

Zobacz, jak wygląda obrzęk ślinianek przyusznych — charakterystyczny objaw świnki:

Świnka Wikimedia Commons

Źródło: Wikimedia Commons

Zobacz także

Świnka: powikłania po chorobie

Zachorowanie na świnkę niesie za sobą ryzyko wystąpienia powikłań. Do częstych powikłań świnki zalicza się na przykład zapalenie ślinianek oraz zapalenie jąder, powszechne szczególnie u mężczyzn po okresie dojrzewania. Objawy zapalenia jąder to przede wszystkim tkliwość i powiększenie jądra oraz gorączka. U niektórych mężczyzn może nawet dojść do zaniku jądra, a rzadziej do bezpłodności.

Rzadziej niż u mężczyzn, u kobiet może pojawiać się zapalenie jajników objawiające się bólem podbrzusza.

Wśród powikłań świnki wymienia się także zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, które u dzieci występuje stosunkowo często, a objawia się wysoką gorączką, bólami głowy i bólami mięśni, wymiotami, światłowstrętem, sztywnością karku.

Zdecydowanie rzadziej wirus świnki  może wywołać zapalenie mózgu, które objawia się wysoką gorączką z zaburzeniami świadomości. Do innych powikłań ze strony świnki lub jej towarzyszących zalicza się ataksję móżdżkową, porażenie nerwu twarzowego, poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego, zespół Guillaina-Barrégo. Trudne do rozpoznania jest natomiast świnkowe zapalenie trzustki, które może objawiać się bólem brzucha. Do innych, rzadziej występujących powikłań świnki należą: zapalenie mięśnia sercowego, gruczołu sutkowego, tarczycy, nerek, zapalenie stawów.

W przypadku wystąpienia powikłań konieczna może być hospitalizacja.

Zachorowanie na świnkę w pierwszym trymestrze ciąży może grozić poronieniem. Wystąpienie choroby w późniejszym okresie ciąży nie stwarza zagrożenia dla zdrowia mamy i dziecka.

Świnka: leczenie choroby

Leczenie świnki jest objawowe. Polega na podawaniu leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych oraz stosowaniu ciepłych lub zimnych okładów na okolice przyusznic. Zaleca się także przejście na dietę lekkostrawną. Świnki nie leczy się antybiotykami, które przeznaczone są do leczenia infekcji bakteryjnych.

W zapaleniu jądra stosuje się delikatne okłady chłodzące oraz leki przeciwzapalne. Zaleca się także wyższe ułożenie jądra czy delikatne podtrzymywanie moszny. Dolegliwości bólowe łagodzi się dostępnymi środkami przeciwbólowymi. Warto pamiętać, że o sposobie leczenia decyduje lekarz. Tylko na podstawie odpowiednio postawionej diagnozy możliwe jest wdrożenie skutecznego i bezpiecznego dla pacjenta leczenia.

Sama choroba, bez powikłań, ustępuje samoistnie. Przebycie świnki pozostawia odporność na całe życie. Możliwe jest powtórne zachorowanie na świnkę, ale są to przypadki rzadkie i powodowane najczęściej innymi przyczynami niż nagminne zapalenie przyusznic, na przykład wywołane przez inne wirusy (wirusy paragrypy, cytomegalii), bakterie (np. ropne zapalenie ślinianki) lub kamicę przewodów ślinowych.

Co zrobić, gdy pojawią się objawy świnki?

Gdy pojawią się objawy wskazujące na świnkę, należy zgłosić się do lekarza. Nie każde powiększenie ślinianek może wskazywać na świnkę, dlatego konieczne jest ustalenie przyczyny występowania objawów. Natychmiastowej konsultacji z lekarzem wymagają także objawy towarzyszące, nietypowe, takie jak: wymioty, sztywność karku, ból jądra, podbrzusza, piersi, światłowstręt lub mocne bóle głowy, które nie ustępują po zastosowaniu środków przeciwbólowych.

Świnka jest chorobą silnie zakaźną, dlatego po postawieniu diagnozy należy ograniczyć do minimum kontakt ze zdrowymi osobami, a w szczególności tymi, które nie przechodziły świnki. W czasie gorączki należy leżeć w łóżku, odpoczywać, często zmieniać ubranie. Można także stosować leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe.

Zobacz także

Bibliografia: Artur Gałązka, Alenka Kraigher, Suzan E. Robertson, NAGMINNE ZAPALENIE PRZYUSZNIC (ŚWINKA) - NIEDOCENIONA CHOROBA, I. EPIDEMIOLOGIA ŚWINKI I JEJ ZDROWOTNE ZNACZENIE W POLSCE, Państwowy Zakład Higieny w Warszawie, Instytut Zdrowia Publicznego w Ljubljanie, Światowa Organizacja Zdrowia w Genewie

dr hab. n. med. Ernest Kuchar, Świnka u dorosłych, Klinika Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym WUM (choroby-zakazne.mp.pl)

dr hab. med. Leszek Szenborn, prof. nadzw., Świnka (nagminne zapalenie przyusznic), Klinika Pediatrii i Chorób Infekcyjnych AM we Wrocławiu (pediatria.mp.pl/choroby)

Anne Gershon, Świnka (nagminne zapalenie przyusznic, nagminne zapalenie ślinianek; Parotitis epidemica)