Półpasiec to kuzyn ospy, który atakuje głównie dorosłych. Jak go rozpoznać?

25.09.2018 13:47
Półpasiec to kuzyn ospy, który atakuje głównie dorosłych. Jak go rozpoznać?
Fot. Shutterstock

Półpasiec to choroba zakaźna wywoływana przez wirusa ospy, a w zasadzie reaktywację uśpionego wirusa. Po zakażeniu wirusem i przechorowaniu ospy wirus pozostaje w organizmie w uśpieniu i zostaje aktywowany przy spadku odporności. Ma to miejsce zazwyczaj w wieku ok. 50-60 lat lub później, gdy dochodzi do naturalnego zaniku odporności lub w sytuacji, gdy z powodu choroby odporność gwałtownie spada. Wtedy pojawia się złe samopoczucie, ból, świąd, a następnie pęcherzykowa wysypka. Dowiedz się, jak rozpoznać i jak leczyć półpaśca. 

Półpasiec to ostra choroba wirusowa. Występuje na skutek reaktywacji utajonego zakażenia wirusem ospy wietrznej i półpaśca (varicella zoster virus, VZV, Human Herpesvirus-3 – HHV-3) – to ten sam wirus, który przy pierwszym zakażeniu wywołuje ospę. W sprzyjających warunkach, na przykład obniżeniu odporności, wirus zostaje aktywowany i wywołuje chorobę. Choroba objawia się zmianami skórnymi w postaci nieestetycznej, pęcherzykowatej wysypki na jednej stronie tułowia. 

Ryzyko zachorowania na półpaśca rośnie z wiekiem. Najczęściej chorują osoby po 50-60 roku życia. Niestety osoby dojrzałe i seniorzy znacznie gorzej znoszą chorobę. Najwięcej powikłań, a nawet przypadków śmiertelnych powodowanych półpaścem notuje się właśnie w grupie osób starszych.

Wiele osób kieruje się błędnym przeświadczeniem, że przechorowanie ospy wietrznej zabezpiecza przed zachorowaniem na półpaśca. Tymczasem choroba ta może wystąpić u wszystkich osób, które przebyły w przeszłości ospę wietrzną, niezależnie od tego, czy przebieg ospy wietrznej był łagodny, czy ciężki. Ponadto na półpaśca można zachorować wyłącznie w przypadku, gdy doszło do zarażenia wirusem ospy.

Czy półpasiec jest zaraźliwy? Tak, osoby, które miały kontakt z chorym i są podatne na zakażenie wirusem (nie chorowały wcześniej na ospę), mogą zachorować na ospę wietrzną, nie półpaśca. Chorzy są zaraźliwi dla otoczenia w fazie nieprzyschniętej wysypki pęcherzykowej. Nie zarażają przed wystąpieniem wysypki ani po przyschnięciu pęcherzyków. 

Przyczyny półpaśca

Po pierwotnym zakażeniu wirusem ospy i przechorowaniu ospy wirus pozostaje w organizmie w uśpieniu w zwojach czuciowych nerwów czaszkowych i zwojach korzeni grzbietowych rdzenia kręgowego, nie wywołując objawów. Do aktywacji wirusa dochodzi z wiekiem (stopniowe zanikanie odporności) lub w wyniku wyraźnego spadku odporności. Aktywowany wirus zaczyna przemieszczać się wzdłuż nerwów czuciowych do skóry, prowadząc do wystąpienia bólu zwiastującego charakterystyczną wysypkę. 

Półpasiec może wystąpić w każdym wieku, ale u dzieci i młodych dorosłych ma zazwyczaj łagodny przebieg. Ciężkie zachorowania dotyczą osób dojrzałych i w podeszłym wieku, a także osób z obniżoną odpornością. 

Objawy półpaśca

Półpasiec objawia się jednostronnym występowaniem bolesnej wysypki składającej się z pęcherzyków. Wysypka pojawia się w obrębie zajętego dermatomu, czyli pojedynczego segmentu rdzenia kręgowego. Zmiany skórne są charakterystyczne – to zgrupowane pęcherzyki surowicze na podłożu rumieniowym. Wysypka występuje najczęściej na tułowiu wzdłuż nerwu międzyżebrowego oraz wzdłuż nerwu ocznego. Wczesną oznaką tej postaci choroby są pęcherzyki na czubku, z boku lub u podstawy nosa. Objawy półpaśca w niektórych przypadkach mogą wystąpić w jamie ustnej, uszach, gardle i krtani.

Zmiany skórne w półpaścu przechodzą przez różne etapy: początkowo mają postać zaczerwienionych plamek i grudek, które po ok. 7-10 dniach przekształcają się w pęcherze, by po pewnym czasie utworzyć krosty i strupy. Świerze pęcherze zasychają w ciągu 3-5 dni, a wysypka znika całkowicie po ok. 2-4 tygodniach od pojawienia się zmian skórnych.

Charakterystyczne objawy półpaśca to świąd, ból, pieczenie i zaburzenia czucia występujące w miejscu, gdzie niedługo pojawi się pęcherzykowa wysypka. Ból może być bardzo silny i poprzedzać wysypkę nawet o wiele dni. Silny ból, w zależności od lokalizacji, bywa mylony z objawem zawału mięśnia sercowego, kolką żółciową lub nerkową, zapaleniem opłucnej, bólem zęba, jaskrą, wrzodem dwunastnicy lub zapaleniem wyrostka robaczkowego

Chorzy na półpaśca źle się czują, oprócz wysypki mogą doświadczać bóli głowy i światłowstrętu.

Na co warto zwrócić uwagę? Na rozmieszczenie wysypki. Umiejscowienie i rozkład zmian skórnych są w półpaścu bardzo charakterystyczne. Na ogół objawy choroby występują jednostronnie, nie przekraczają linii środkowej ciała i są zlokalizowane w strefie jednego dermatomu (obszaru, skóry unerwiony przez jeden korzeń nerwowy tylny) oraz pojedynczego zwoju czuciowego.

Wysypka może mieć także charakter uogólniony (rozsiany) i pojawiać się w różnych miejscach, choć taki stan występuje zazwyczaj u osób z osłabionym układem odpornościowym. 

  • W rzadkich przypadkach bólowi i świądowi nie towarzyszy wysypka. 

Leczenie półpaśca

Leczenie półpaśca polega na łagodzeniu bólu, działaniu przeciwwirusowym i terapii kortykosteroidami, które w połączeniu z lekami przeciwwirusowymi redukują ciężkość i czas trwania objawów. 

Leczenie przeciwwirusowe zmniejsza czas trwania choroby i nasilenie objawów. Warunkiem skutecznego leczenia jest jednak wczesne rozpoczęcie terapii tuż po wystąpieniu charakterystycznej wysypki.

Do łagodzenia bólu używa się środków przeciwbólowych, maści i okładów. Świąd można ograniczyć, stosując leki przeciwhistaminowe.

Jedyną metodą zapobiegania półpaścowi są szczepienia ochronne przeznaczone dla dzieci i dla dorosłych, którzy nie byli szczepieni i nie chorowali wcześniej na ospę wietrzną.

Powikłania półpaśca

Powikłania wynikające z półpaśca rzadko dotyczą dzieci i zazwyczaj dotykają osoby starsze lub z obniżoną odpornością. Jedną z częstszych i bardziej wyniszczających konsekwencji choroby są nerwobóle półpaścowe (neuralgia półpaścowa), określane jako ból utrzymujący się przez kilka miesięcy po zniknięciu wysypki.

Ryzyko powikłań rośnie z wiekiem, z tego powodu chorzy na półpaśca w zaawansowanym wieku często wymagają hospitalizacji.   

Powikłania neurologiczne półpaśca mogą obejmować ostre lub przewlekłe zapalenie mózgu, zapalenie rdzenia, aseptyczne zapalenie opon mózgowych, zapalenie wielokorzeniowe, zapalenie siatkówki, zaburzenia czynności układu autonomicznego, neuropatie ruchowe, zespół Guillaina-Barrégo, niedowład połowiczy oraz porażenie nerwów czaszkowych i obwodowych.

Częstszymi powikłaniami są nadkażenie bakteriami gronkowca lub paciorkowca, bliznowacenie i przebarwienia.

Do trwałych następstw półpaśca zalicza się m.in. zaburzenia słuchu, pogorszenie ostrości widzenia lub utrata wzroku związana z bliznowaceniem rogówki, porażenia nerwów czaszkowych i obwodowych, a także powikłania neurologiczne po zapaleniu mózgu oraz śmierć.

Jak wygląda półpasiec? Zobacz na zdjęciach:

Źródło: podyplomie.pl; podyplomie.pl/medical-tribune; choroby-zakazne.mp.pl

________

zdrowie.radiozet.pl/nk