Polio (choroba Heinego-Medina) jest nadal groźne. Dlaczego warto szczepić przeciw polio?

27.08.2018
Aktualizacja: 12.03.2019 16:48
Polio (choroba Heinego-Medina) jest nadal groźne. Dlaczego warto szczepić przeciw polio?
fot. Shutterstock

Polio to choroba, o której wolimy nie pamiętać. W Polsce w latach 50. rejestrowano nawet 3 tys. zachorowań na polio rocznie. W czasie epidemii w 1958 roku odnotowano 6 090 zachorowań oraz 348 zgonów. Od wprowadzenia szczepień powszechnych liczba chorych sukcesywnie malała. Obecnie zachorowania na polio w Polsce i w całej europie są sporadyczne. Jednak choroba, o której wielu woli nie pamiętać, może powrócić. Jak rozpoznać polio i jak uniknąć zachorowania?

Polio, inaczej choroba Heinego-Medina, poliomyelitis, nagminne porażenie dziecięce, zapalenie przednich rogów rdzenia kręgowego, wirusowe porażenie dziecięce, to zakaźna, ostra choroba neurologiczna wywoływana przez poliowirusy, a w zasadzie trzy typy tych wirusów.

Przed wprowadzeniem powszechnych szczepień ochronnych poliomyelitis (polio) było przyczyną tysięcy zgonów rocznie oraz wielokrotnie większej liczby przypadków trwałego inwalidztwa u dzieci w wieku szkolnym na świecie.

Choroba Heinego-Medina zawdzięcza swoją nazwę dwóm lekarzom. Jakub Heine, lekarz ortopeda, prowadził w instytucie w Cannstatt pod Stuttgartem rehabilitację dzieci dotkniętych różnymi schorzeniami, m.in. skoliozą. Na podstawie swoich obserwacji Heine opisał jako paraliż dziecięcy zespół specyficznych objawów, nie znał jednak sposobu przenoszenia się tej choroby.

Jednak pół wieku później profesor pediatrii z Instytutu Karolinska w Sztokholmie Karl Oskar Medin analizował przypadki swoich pacjentów z lat 1885-1887 i doszedł do wniosku, że ma do czynienia z chorobą zakaźną. Odkrył, że choroba przenosi się z człowieka na człowieka i atakuje głównie małe dzieci, do trzeciego roku życia, a jedynie co dziesiąta ofiara miała więcej niż 14 lat.

Spis treści:

Są trzy typy poliwirusów: 1,2 i 3. Zachorowanie spowodowane przez jeden typ wirusa nie chroni przed zachorowaniem spowodowanym przez inny typ – chroni natomiast przed zachorowaniem powodowanym przez ten sam typ wirusa. Z tego powodu na polio zachorować można nawet trzy razy. Na polio chorują głównie dzieci do 5. roku życia.

Polio (choroba Heinego-Medina): przyczyny

Wirus polio przenoszony jest drogą fekalno-oralną. Najczęściej do zakażenia dochodzi poprzez kontakt z chorym człowiekiem, jego wydzielinami (katarem, śliną, kałem) i zanieczyszczonymi przedmiotami.

Można powiedzieć, że polio to choroba brudnych rąk. Zakażenia szerzą się przez nieprzestrzeganie zasad higieny, zbyt rzadkie mycie rąk, spożywanie skażonej żywności. Możliwe jest też przeniesienie zakażenia drogą kropelkową.

Wirusy polio dostają się do organizmu przez usta lub nos, namnażają się i przedostają do krwi, przez co rozprowadzane są do różnych części ciała.

ZOBACZ TAKŻE: 3-letnie dziecko ofiarą polio. Pierwszy przypadek choroby od 1989 roku

Polio (choroba Heinego-Medina): objawy 

Okres wylęgania choroby, czyli czas od zakażenia wirusem do pojawienia się objawów, wynosi od 3 do 35 dni, w tym od 3 do 6 dni dla postaci bez porażeń oraz od 7 do 21 dla postaci porażennnej.

Po wniknięciu do organizmu wirusy polio mnożą się w jelitach. Następnie zajmują okoliczne węzły chłonne i przedostają się do krwi (wiaremia pierwotna). U niektórych osób następuje jeszcze wtórny, bardziej nasilony „atak” wirusów, które rozprzestrzeniają się po całym organizmie – mogą zakażać neurony ruchowe rogów przednich rdzenia kręgowego, rdzenia przedłużonego i mostu.

Jeśli wirusy dostaną się do ośrodkowego układu nerwowego, mogą wywoływać uszkodzenie nerwów prowadzące nawet do niedowładu lub porażenia mięśni.

Zakażenia wirusami polio mogą przybierać różne postaci:

  • choroba bezobjawowa (większość przypadków);
  • polio poronne, czyli lekka nieswoista choroba gorączkowa;
  • aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych;
  • polio porażenne z towarzyszącym zajęciem mięśni.

Choroba zaczyna się zazwyczaj objawami wskazującymi na ostre zakażenie wirusowe: gorączką, dreszczami, bólem głowy, bólem brzucha, wymiotami, osłabieniem, utratą apetytu.

Jeśli dojdzie do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, mogą pojawić się takie objawy jak bóle głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości. Wirusy, gdy przedostaną się do ośrodkowego układu nerwowego, mogą wywoływać uszkodzenie nerwów prowadzące do niedowładu lub porażenia mięśni.

Wtedy w fazie mózgowej choroby pojawia się duża bolesność mięśni, przeczulica, parestezje i skurcze mięśniowe. Należy wiedzieć, że porażenie ma charakter wiotki i jest z reguły asymetryczne. W zależności od lokalizacji zajętych neuronów ruchowych mogą wystąpić takie objawy jak zaburzenia połykania, zatrzymanie moczu lub objawy zapalenia mózgu.

Chorzy wydalają wirusa polio z kałem przez ok. 6 tygodni. Są najbardziej zaraźliwi dla otoczenia na kilka dni przed pojawieniem się pierwszych objawów aż do 3-4 tygodni po ich ustąpieniu. 

Dziewczynka chora na polio:

Polio_sequelle

Źródło: Centers for Disease Control and Prevention's Public Health Image Library (PHIL) #5578 (wikipedia.org)

Polio (choroba Heinego-Medina): powikłania

Objawy polio, które przebiega bez zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, ustępują zazwyczaj samoistnie i nie pozostawiają po sobie śladu.

Najgroźniejsze, stałe powikłania dotyczą uszkodzeniu komórek motorycznych rogów przednich rdzenia kręgowego oraz nerwów czaszkowych i trwałych porażeniach mięśni, z czego najpoważniejsze są porażenia mięśni oddechowych.

Powikłania mogą wtedy obejmować niewydolność oddechową czy zastoinowe zapalenie płuc.

Polio (choroba Heinego-Medina): leczenie

Leczenie polio polega na wyrównaniu zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej i zaburzeń krzepnięcia, odpoczynku i łagodzeniu objawów, czyli podawaniu leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych. 

Chorzy długotrwale unieruchomieni potrzebują leczenia (profilaktyki) przeciwzakrzepowego i gimnastyki oddechowej. Chorzy z porażeniami mięśni oddechowych wymagają wspomagania oddychania.

Całkowite wyleczenie polio jest możliwe w przypadkach, w których nie doszło do porażenia. Niestety porażenia wiotkie są trwałym następstwem choroby.

Polio (choroba Heinego-Medina): szczepienia ochronne

Szczepienia przeciw polio są podstawą profilaktyki zdrowotnej.

Dzięki szczepieniom ochronnym spektakularnie zmniejszyła się liczba chorych na polio. Światowa Organizacja Zdrowia zainicjowała program masowych, powszechnych szczepień ochronnych przeciw polio. Już w XX wieku można było przyjąć, że Europa jest niemal wolna od polio. Nie obowiązuje to jednak na innych kontynentach. W Afryce polio jest chorobą wciąż atakującą, dlatego osoby wyjeżdżające do rejonów, w których nadal występuje ta choroba, powinny zaszczepić się odpowiednio wcześnie.

Zachorowania u osób nieszczepionych zdarzają się, ale są to przypadki niezwykle rzadkie.

W Polsce szczepienia przeciw polio wykonywane są szczepionką inaktywowaną (IPV), zawierającą trzy typy zabitych szczepów poliowirusów (opracowana przez J.E. Salka). Szczepionka ta pobudza produkcję przeciwciał, które zapobiegają przedostawaniu się wirusów do ośrodkowego układu nerwowego i wywołaniu zachorowania porażennego. Szczepionka skutecznie chroni przed zachorowaniem, ale przede wszystkim minimalizuje ryzyko ciężkiej, powikłanej choroby, gdy do zachorowania jednak dojdzie. 

Po co szczepić, skoro polio w Polsce praktycznie nie występuje? Wciąż istnieje ryzyko przeniesienia polio z krajów afrykańskich, gdzie ta choroba jest wciąż obecna. Wirusy mogą nie tylko rozprzestrzeniać się w wyniku powodu migracji ludności. Na polio narażeni są także podróżni, którzy udają się z wizytą do krajów afrykańskich. Dlatego w celu utrzymania zdobytej odporności, zabezpieczając się przed ryzykiem zachorowania, niezbędne jest kontynuowanie szczepień wszystkich dzieci w Polsce. Należy zawsze pamiętać, że świat jest otwarty, a ludzie przemieszczają się swobodnie między krańcami państwa. To, że w jednym kraju pewne choroby przestały występować, nie znaczy, że ta sytuacja może się nie zmienić.

Po pełnym cyklu szczepień szczepionką IPV (przewidzianych w kalendarzu szczepień ochronnych) odporność na zachorowanie utrzymuje się do końca życia.

Zobacz także

Źródło: choroby-zakane.mp.pl; szczepienia.pzh.gov.pl;

________

zdrowie.radiozet.pl/nk