Objawy boreliozy: faza wczesna i późna. Na co zwrócić uwagę?

16.05.2019
Aktualizacja: 20.05.2019 15:38
Rumień po ukąszeniu kleszcza
fot. Shutterstock

Objawy boreliozy nie zawsze są łatwe do rozpoznania. Oprócz dosyć charakterystycznego rumienia wędrującego pozostałe objawy choroby są niespecyficzne. Z tego powodu ich występowanie często przypisuje się innym, bardziej popularnym chorobom. Problem z rozpoznaniem i zbyt późna diagnostyka powodują, że wielu chorych przez lata zmaga się z problemami zdrowotnymi.

Objawy boreliozy są zazwyczaj trudne do wykrycia. Właśnie dlatego borelioza ma wciąż małą wykrywalność. Objawy tej choroby nie są może tajemnicze, ale mało charakterystyczne i łatwo przypisać je innym, popularniejszym schorzeniom.

Choroba z Lyme powodowana jest przez spiralną bakterię Borrelia burgdorferi. To najczęściej rozpoznawana choroba przenoszona przez kleszcze z rodzaju Ixodes. Borelioza jest chorobą wieloukładową, a jej objawy są zróżnicowane. Jednym z najczęstszych objawów boreliozy jest zaczerwienienie wokół miejsca wkłucia kleszcza rozszerzające się obwodowo, czyli tzw. rumień wędrujący. 

Jakie są objawy boreliozy?

Borelioza z Lyme występuje zwykle w kilku stadiach, które charakteryzują się występowaniem różnych objawów. Najczęściej wyróżnia się fazę wczesną i późną, czyli podział objawów na te, które występują niedługo po zakażeniu, i te, które pojawiają się dopiero po kilku miesiącach lub latach od ukąszenia przez zakażonego kleszcza.

WCZESNA FAZA BORELIOZY objawia się rumieniem wędrującym lub pojedynczym guzkiem, ziarniniakiem limfocytarnym.

Rumień wędrujący pojawia się po 3-30 dniach od wniknięcia krętka, czyli od ukąszenia kleszcza. To najwcześniejszy i najbardziej charakterystyczny objaw boreliozy. Rumień wędrujący zaczyna się od zaczerwienionej grudki w miejscu ukąszenia przez kleszcza, która zmienia się w pierścieniowaty, płaski, powiększający się rumień (zaczerwienienie) z jaśniejszym środkiem. Towarzyszą mu zwykle nieprzyjemne objawy, takie jak osłabienie, gorsze samopoczucie, gorączka i powiększenie okolicznych węzłów chłonnych. Nieleczony rumień znika samoistnie po upływie kilku tygodni, nie oznacza to jednak wyleczenia boreliozy. 

ZOBACZ: Rumień wędrujący po kontakcie z kleszczem. Jak wygląda? 

Ziarniak chłonny, czyli limfocytoma, to zmiana występująca rzadziej niż rumień. To niebolesny, sino-czerwony, twardy guzek, który jest zwykle umiejscowiony na płatku ucha, brodawce sutkowej, mosznie. Nieleczony ziarniak chłonny może utrzymywać się na skórze przez kilka lat.

Borelioza: tajemnicza choroba

Nie każde ukąszenie kleszcza wywołuje boreliozę. Warunkiem zakażenia jest obecność chorobotwórczych drobnoustrojów w organizmie kleszcza. Ponadto większość zakażeń krętkami jest na wczesnym etapie niszczona przez mechanizmy obronne organizmu człowieka i zakażenie przebiega bezobjawowo, pozostawiając ślad w postaci przeciwciał.

Po kilku tygodniach od zakażenia krętkami może dojść do wczesnego ich rozsiewu za pośrednictwem krwi i naczyń chłonnych do różnych narządów. Mogą pojawić się dolegliwości skórne, w tym liczne pierścieniowate wtórne rumienie wędrujące. Do częstych objawów wczesnego zakażenia rozsianego zalicza się także gorączkę, ciągłe osłabienie, bóle mięśniowe oraz bóle głowy. Praktycznie każdy narząd może zostać zajęty przez krętki boreliozy. 

Rzadziej występują objawy ze strony mięśnia sercowego. Zaburzenia rytmu serca mogą wystąpić w ciągu pierwszych tygodni, czasami kilku miesięcy od zakażenia.

Podstawą leczenia boreliozy jest antybiotykoterapia.

PÓŹNA FAZA BORELIOZY występuje po kilku miesiącach, a nawet kilku latach od zakażenia. Faza późna objawia się najczęściej przewlekłym zapaleniem stawów (zwykle z zajęciem kolan), czuciową neuropatią obwodową oraz podostrą encefalopatią, którą cechują pogorszenie pamięci, zmiany nastroju i zaburzenia snu.

Zmiany skórne, które towarzyszą późnej boreliozie, to przede wszystkim przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn, które może pojawić się nawet po kilku latach od zakażenia. Charakteryzuje się fioletowym przebarwieniem i obrzękiem skóry w miejscu ukąszenia kleszcza i późniejszym jej zanikiem („skóra papierowa”).

Zapalenie stawów może towarzyszyć wczesnej i późnej boreliozie. Zajęcie stawów jest zazwyczaj niesymetryczne i dotyczy dużych stawów, takich jak kolana, barki i stawy biodrowe. Objawy zapalenia stawów utrzymują się przez kilka miesięcy i nawracają wielokrotnie z coraz mniejszą intensywnością. U większości osób przewlekłe zapalenie stawów ustępuje po odpowiednim leczeniu antybiotykiem, jednak u niektórych dolegliwości utrzymują się pomimo leczenia, problem ten dotyczy ok. 10 proc. chorych.

Neuroborelioza, czyli zajęcie przez krętki układu nerwowego dotyczy zarówno ośrodkowego (mózg i rdzeń kręgowy), jak i obwodowego układu nerwowego, czyli nerwów. Zajęcie układu nerwowego może przebiegać jako aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i korzeni nerwowych (zespół Banwartha), zapalenie pojedynczych nerwów (najczęściej nerwu twarzowego we wczesnym okresie boreliozy), bardzo rzadko zapalenia mózgu lub rdzenia kręgowego. Neuroborelioza może dawać takie objawy jak zaburzenia widzenia, zaburzenia słuchu, połykania, czucia, a także ból splotu barkowego lub odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa.

Jakie badania wykrywają boreliozę?

Badania na boreliozę może zlecić lekarz chorób zakaźnych, ale także lekarz rodzinny, neurolog czy reumatolog. To choroba, która dotyczy wielu narządów, dlatego jej diagnozowania podejmują się specjaliści różnych dziedzin medycyny. 

Najczęściej wykonuje się badanie serologiczne oznaczające przeciwciała przeciw boreliozie w klasie IgG/IgM, ale ich obecność na wczesnym etapie nie jest oczywistym dowodem na boreliozę, ponieważ często występują one również we krwi osób zdrowych.

Standardem jest wykonanie wstępnych badań metodą ELISA i potwierdzenie ich testem Western blot. Wynik badania serologicznego zależy natomiast  od stadium choroby, czasu występowania objawów i stosowania terapii antybiotykowych.

Nie wykonuje się badań profilaktycznie u osób, które nie wykazują objawów boreliozy. Sam kontakt z kleszczami lub przebywanie na potencjalnie groźnych terenach nie jest wskazaniem do wykonania pełnej diagnostyki.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.