Zamknij

Krztusiec jest tak zaraźliwy jak Omikron. I może powrócić. Eksperci radzą, co robić

01.04.2022
Aktualizacja: 01.04.2022 12:12
Krztusiec zaraźliwy jak Omikron. Konieczne szczepienia
fot. Shutterstock

Ponad 80 proc. przypadków krztuśca dotyczy obecnie nastolatków po 14. roku życia i osób dorosłych. Choroba może dawać poważne powikłania, a nawet prowadzić do zgonu. Eksperci mają na to radę: trzeba się doszczepić. Również po to, by nie zakażać niemowląt.

  1. Krztusiec jest tak zaraźliwy jak odra lub Omikron
  2. Na krztusiec chorują teraz nastolatki i dorośli
  3. Lekarze często przeoczają krztusiec u dorosłych
  4. Jakie są objawy krztuśca?
  5. Najmłodszych zakażają chorzy dorośli
  6. Na krztusiec można się szczepić podczas ciąży

Eksperci zwracają uwagę, że jedynie 3 proc. dorosłych Polaków zaszczepiło się przeciwko krztuścowi. Przypomina o tym dr Dagmara Pokorna-Kałwak z Katedry i Zakładu Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, powołując się na badanie przeprowadzone przez Kantar w 2021 r. – Tymczasem szczepienia wykonane w okresie dzieciństwa tracą skuteczność. W związku z tym wszystkim dorosłym powinniśmy zalecać uzupełniające szczepienia przeciwko krztuścowi – sugeruje lekarka.

Krztusiec jest tak zaraźliwy jak odra lub Omikron

Krztusiec jest chorobą wywoływaną przez pałeczkę krztuśca (Bordetella pertusis) – bakterię gram-ujemną. Choroba jest przenoszona z człowieka na człowieka drogą kropelkową, a więc głównie podczas kaszlu. Możliwa jest także transmisja drogą kontaktową.

– Krztusiec jest jedną z najbardziej zaraźliwych chorób zakaźnych, ponieważ jedna osoba chorująca na krztusiec jest w stanie zainfekować w swoim otoczeniu 12-17 osób. Łatwiej zakazić się krztuścem niż np. grypą, świnką, różyczką czy ospą wietrzną – mówi prof. Aneta Nitsch-Osuch, pediatrka, epidemiolożka i specjalistka zdrowia publicznego oraz przewodnicząca sekcji szczepień Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej. Dodaje, że zakaźność krztuśca jest wysoka, podobna do zakaźności przypisywanej odrze lub wariantowi Omikron SARS-CoV-2.

Na krztusiec chorują teraz nastolatki i dorośli

– Krztusiec jest uważany głównie za chorobę wieku dziecięcego, jednak trzeba jasno powiedzieć, że na krztusiec w tej chwili chorują głownie nastolatki i osoby dorosłe – mówi prof. Nitsch-Osuch. W wielu krajach, również w Polce, większość, bo ponad 80 proc. rozpoznanego krztuśca, stanowią zachorowania u pacjentów powyżej 14. roku życia.

Specjalistka dodaje, że zachorowania w starszych grupach wiekowych pojawiają się od lat 80. XX wieku. – Wynika to z tego, że po szczepieniach przeciwko krztuścowi, które wykonywane są w ramach obowiązkowego programu szczepień u dzieci i nastolatków do 14. roku życia, odporność poszczepienna nie trwa tak długo, jakbyśmy sobie tego życzyli, ale utrzymuje się przez 5-10 lat, w zależności od zastosowanej szczepionki, i to implikuje konieczność podawania dawek przypominających szczepionki u osób dorosłych co 10 lat – mówi ekspertka.

Lekarze często przeoczają krztusiec u dorosłych

W Polsce liczba rozpoznanych przypadków krztuśca wynosi od kilkuset do blisko 7 tys. rocznie, w zależności od sezonu. Jednak są to liczby niedoszacowane, zwraca uwagę prof. Nitsch-Osuch. Z danych polskich badaczy wynika, że niedoszacowanie zachorowań na krztuśca w populacji osób dorosłych może sięgać nawet 300 proc.

Zdaniem specjalistki, wynika to z tego, że często krztusiec, który objawia się głównie uporczywym kaszlem, nie jest brany jest po uwagę w diagnostyce. A przewlekający się kaszel lekarze przypisują np. astmie oskrzelowej czy przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP).

Jakie są objawy krztuśca?

Dr Pokorna-Kałwak wyjaśnia, że w pierwszej fazie krztuśca, która trwa 7-21 dni, choroba manifestuje się objawami typowymi dla przeziębienia. Jest to faza, w której pacjent jest najbardziej zakaźny dla otoczenia. – Lekarze w tej fazie mogą mieć problem z diagnostyką krztuśca – podkreśla. Tymczasem to w tej fazie powinno się zastosować leczenie antybiotykami, bo tylko wtedy przynosi ono efekty.

W kolejnej fazie choroby obserwuje się wystąpienie typowego kaszlu krztuścowego. – Charakterystyczna jest duszność wdechowa z tzw. pianiem, określanym nawet jako pianie koguta, po którym najczęściej następują odruchy wymiotne z zalegającą gęsta wydzieliną śluzową. Ten kaszel jest najbardziej aktywny w nocy, nie daje spać, a wybudza ze snu małe dzieci. Jest przyczyną wielu powikłań – mówiła dr Pokorna-Kałwak. Lekarka wymienia takie, jak: zapalenie płuc, zatok, nietrzymanie moczu, zapalenie ucha środkowego (zwłaszcza u dzieci), ale też pęknięcie żeber, tętniaka czy naczyń krwionośnych gałek ocznych, zaburzenia ze strony układu nerwowego, a nawet zgon.

Kolejna faza jest fazą zdrowienia i może trwać nawet do trzech miesięcy – dlatego w medycynie chińskiej nazywano krztusiec chorobą 100-dniowego kaszlu. Jak podkreśla dr Pokorna-Kałwak, krztusiec jest chorobą wyniszczającą, dlatego tak ważna jest profilaktyka w postaci szczepień.

Najmłodszych zakażają chorzy dorośli

Grupą, która jest szczególnie narażona na ciężki przebieg krztuśca i powikłania, są noworodki i niemowlęta. W Polsce na krztusiec szczepione są bowiem dzieci od 6. tygodnia życia do 14. roku życia. Z badań, na które powołuje się prof. Nitsch-Osuch, wynika, iż dla najmłodszych dzieci źródłem zakażenia pałeczką krztuśca są osoby z najbliższego otoczenia (aż w 70 proc.) – mama, tata, starsze rodzeństwo, dziadkowie i różnego rodzaju opiekunowie.

– Dlatego musimy pamiętać, że szczepienia przeciw krztuścowi u dorosłych nie tylko zapobiegają zachorowaniu na krztusiec przez nie same, ale także przyczyniają się do tego, że zwiększamy bezpieczeństwo najmłodszych dzieci: noworodków i nieszczepionych niemowląt. Szczepiąc osobę dorosłą, zmniejszamy ryzyko, że to ona będzie źródłem zakażenia pałeczką krztuśca dla najmłodszego dziecka – tłumaczy specjalistka.

Na krztusiec można się szczepić podczas ciąży

Dr Pokorna-Kałwak zwraca uwagę, że kobiety ciężarne powinny się poddać szczepieniu przeciwko krztuścowi. Zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i towarzystw międzynarodowych mówią, że powinno się je wykonać pomiędzy 27. a 36. tygodniem ciąży. W tym okresie jest najlepsza transmisja przeciwciał (wytworzonych dzięki szczepieniu) przez łożysko do płodu.

– Dzięki zaszczepieniu mamy w ciąży przeciw krztuścowi, dziecko już od pierwszych godzin i dni swojego życia jest chronione przeciw tej chorobie – mówi prof. Nitsch-Osuch. Dodała, że aby chronić najmłodsze dzieci, ważne jest stosowanie strategii kokonowej, czyli szczepienie osób z najbliższego otoczenia małego dziecka, które jest jeszcze zbyt młode, by zostać zaszczepione.

– Zalecamy również te szczepienia osobom, które w najbliższym czasie spodziewają się kontaktu z małym dzieckiem oraz personelowi medycznemu, niezależnie od specjalizacji – dodaje specjalistka. Chodzi zwłaszcza o personel oddziałów położniczych, neonatologicznych, niemowlęcych oraz oddziałów intensywnej terapii.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: PAP/Joanna Morga