Zamknij

Krztusiec jest tak zaraźliwy jak Omikron. I może powrócić. Eksperci radzą, co robić

01.04.2022
Aktualizacja: 01.04.2022 12:12

Ponad 80 proc. przypadków krztuśca dotyczy obecnie nastolatków po 14. roku życia i osób dorosłych. Choroba może dawać poważne powikłania, a nawet prowadzić do zgonu. Eksperci mają na to radę: trzeba się doszczepić. Również po to, by nie zakażać niemowląt.

Krztusiec zaraźliwy jak Omikron. Konieczne szczepienia
fot. Shutterstock
  1. Krztusiec jest tak zaraźliwy jak odra lub Omikron
  2. Na krztusiec chorują teraz nastolatki i dorośli
  3. Lekarze często przeoczają krztusiec u dorosłych
  4. Jakie są objawy krztuśca?
  5. Najmłodszych zakażają chorzy dorośli
  6. Na krztusiec można się szczepić podczas ciąży

Eksperci zwracają uwagę, że jedynie 3 proc. dorosłych Polaków zaszczepiło się przeciwko krztuścowi. Przypomina o tym dr Dagmara Pokorna-Kałwak z Katedry i Zakładu Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, powołując się na badanie przeprowadzone przez Kantar w 2021 r. – Tymczasem szczepienia wykonane w okresie dzieciństwa tracą skuteczność. W związku z tym wszystkim dorosłym powinniśmy zalecać uzupełniające szczepienia przeciwko krztuścowi – sugeruje lekarka.

Krztusiec jest tak zaraźliwy jak odra lub Omikron

Krztusiec jest chorobą wywoływaną przez pałeczkę krztuśca (Bordetella pertusis) – bakterię gram-ujemną. Choroba jest przenoszona z człowieka na człowieka drogą kropelkową, a więc głównie podczas kaszlu. Możliwa jest także transmisja drogą kontaktową.

– Krztusiec jest jedną z najbardziej zaraźliwych chorób zakaźnych, ponieważ jedna osoba chorująca na krztusiec jest w stanie zainfekować w swoim otoczeniu 12-17 osób. Łatwiej zakazić się krztuścem niż np. grypą, świnką, różyczką czy ospą wietrzną – mówi prof. Aneta Nitsch-Osuch, pediatrka, epidemiolożka i specjalistka zdrowia publicznego oraz przewodnicząca sekcji szczepień Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej. Dodaje, że zakaźność krztuśca jest wysoka, podobna do zakaźności przypisywanej odrze lub wariantowi Omikron SARS-CoV-2.

Na krztusiec chorują teraz nastolatki i dorośli

– Krztusiec jest uważany głównie za chorobę wieku dziecięcego, jednak trzeba jasno powiedzieć, że na krztusiec w tej chwili chorują głownie nastolatki i osoby dorosłe – mówi prof. Nitsch-Osuch. W wielu krajach, również w Polce, większość, bo ponad 80 proc. rozpoznanego krztuśca, stanowią zachorowania u pacjentów powyżej 14. roku życia.

Specjalistka dodaje, że zachorowania w starszych grupach wiekowych pojawiają się od lat 80. XX wieku. – Wynika to z tego, że po szczepieniach przeciwko krztuścowi, które wykonywane są w ramach obowiązkowego programu szczepień u dzieci i nastolatków do 14. roku życia, odporność poszczepienna nie trwa tak długo, jakbyśmy sobie tego życzyli, ale utrzymuje się przez 5-10 lat, w zależności od zastosowanej szczepionki, i to implikuje konieczność podawania dawek przypominających szczepionki u osób dorosłych co 10 lat – mówi ekspertka.

Lekarze często przeoczają krztusiec u dorosłych

W Polsce liczba rozpoznanych przypadków krztuśca wynosi od kilkuset do blisko 7 tys. rocznie, w zależności od sezonu. Jednak są to liczby niedoszacowane, zwraca uwagę prof. Nitsch-Osuch. Z danych polskich badaczy wynika, że niedoszacowanie zachorowań na krztuśca w populacji osób dorosłych może sięgać nawet 300 proc.

Zdaniem specjalistki, wynika to z tego, że często krztusiec, który objawia się głównie uporczywym kaszlem, nie jest brany jest po uwagę w diagnostyce. A przewlekający się kaszel lekarze przypisują np. astmie oskrzelowej czy przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP).

Jakie są objawy krztuśca?

Dr Pokorna-Kałwak wyjaśnia, że w pierwszej fazie krztuśca, która trwa 7-21 dni, choroba manifestuje się objawami typowymi dla przeziębienia. Jest to faza, w której pacjent jest najbardziej zakaźny dla otoczenia. – Lekarze w tej fazie mogą mieć problem z diagnostyką krztuśca – podkreśla. Tymczasem to w tej fazie powinno się zastosować leczenie antybiotykami, bo tylko wtedy przynosi ono efekty.

W kolejnej fazie choroby obserwuje się wystąpienie typowego kaszlu krztuścowego. – Charakterystyczna jest duszność wdechowa z tzw. pianiem, określanym nawet jako pianie koguta, po którym najczęściej następują odruchy wymiotne z zalegającą gęsta wydzieliną śluzową. Ten kaszel jest najbardziej aktywny w nocy, nie daje spać, a wybudza ze snu małe dzieci. Jest przyczyną wielu powikłań – mówiła dr Pokorna-Kałwak. Lekarka wymienia takie, jak: zapalenie płuc, zatok, nietrzymanie moczu, zapalenie ucha środkowego (zwłaszcza u dzieci), ale też pęknięcie żeber, tętniaka czy naczyń krwionośnych gałek ocznych, zaburzenia ze strony układu nerwowego, a nawet zgon.

Kolejna faza jest fazą zdrowienia i może trwać nawet do trzech miesięcy – dlatego w medycynie chińskiej nazywano krztusiec chorobą 100-dniowego kaszlu. Jak podkreśla dr Pokorna-Kałwak, krztusiec jest chorobą wyniszczającą, dlatego tak ważna jest profilaktyka w postaci szczepień.

Najmłodszych zakażają chorzy dorośli

Grupą, która jest szczególnie narażona na ciężki przebieg krztuśca i powikłania, są noworodki i niemowlęta. W Polsce na krztusiec szczepione są bowiem dzieci od 6. tygodnia życia do 14. roku życia. Z badań, na które powołuje się prof. Nitsch-Osuch, wynika, iż dla najmłodszych dzieci źródłem zakażenia pałeczką krztuśca są osoby z najbliższego otoczenia (aż w 70 proc.) – mama, tata, starsze rodzeństwo, dziadkowie i różnego rodzaju opiekunowie.

– Dlatego musimy pamiętać, że szczepienia przeciw krztuścowi u dorosłych nie tylko zapobiegają zachorowaniu na krztusiec przez nie same, ale także przyczyniają się do tego, że zwiększamy bezpieczeństwo najmłodszych dzieci: noworodków i nieszczepionych niemowląt. Szczepiąc osobę dorosłą, zmniejszamy ryzyko, że to ona będzie źródłem zakażenia pałeczką krztuśca dla najmłodszego dziecka – tłumaczy specjalistka.

Na krztusiec można się szczepić podczas ciąży

Dr Pokorna-Kałwak zwraca uwagę, że kobiety ciężarne powinny się poddać szczepieniu przeciwko krztuścowi. Zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i towarzystw międzynarodowych mówią, że powinno się je wykonać pomiędzy 27. a 36. tygodniem ciąży. W tym okresie jest najlepsza transmisja przeciwciał (wytworzonych dzięki szczepieniu) przez łożysko do płodu.

– Dzięki zaszczepieniu mamy w ciąży przeciw krztuścowi, dziecko już od pierwszych godzin i dni swojego życia jest chronione przeciw tej chorobie – mówi prof. Nitsch-Osuch. Dodała, że aby chronić najmłodsze dzieci, ważne jest stosowanie strategii kokonowej, czyli szczepienie osób z najbliższego otoczenia małego dziecka, które jest jeszcze zbyt młode, by zostać zaszczepione.

– Zalecamy również te szczepienia osobom, które w najbliższym czasie spodziewają się kontaktu z małym dzieckiem oraz personelowi medycznemu, niezależnie od specjalizacji – dodaje specjalistka. Chodzi zwłaszcza o personel oddziałów położniczych, neonatologicznych, niemowlęcych oraz oddziałów intensywnej terapii.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.
loader

Źródło: PAP/Joanna Morga