Zamknij

Kleszczowe zapalenie mózgu u dzieci. Jak KZM wpływa na ich zdrowie i rozwój?

Kleszczowe zapalenie mózgu u dzieci. Jak KZM wpływa na ich zdrowie i rozwój?
fot. Shutterstock

Kleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą wywoływaną przez wirusa roznoszonego przez te pajęczaki. Zagraża zarówno dzieciom, jak i dorosłym, ale dla najmłodszych skutki tej choroby ta mogą być groźne. KZM może prowadzić do poważnych powikłań, a nawet śmierci.

Wirusem KZM można zarazić się bardzo łatwo. Wystarczy jedno ukłucie przez zakażonego kleszcza, aby wirus przedostał się do organizmu i rozwinęło się kleszczowe zapalenie mózgu.1

Po wniknięciu wirusa KZM do organizmu układ odpornościowy podejmuje walkę z zagrożeniem, ale zdarza się, że go nie zwalczy. .Po kilku dniach pojawią się pierwsze objawy zakażenia, takie jak bóle głowy, mięśni, stawów.

Ryzyko pokłucia przez kleszcze i przenoszone przez nie choroby dotyczy nieomal każdego człowieka, ale dzieci są na taką infekcję narażone szczególnie. Większość wolnego czasu spędzają na zabawach w ogrodzie, parku, na placu zabaw i na terenach zielonych, gdzie częściej spotyka się kleszcze.

KZM może być wywołane również spożywaniem surowego mleka lub produktów mlecznych na bazie niepasteryzowanego mleka, pochodzącego od zakażonych zwierząt.2

- Co roku mamy w klinice kilku pacjentów z kleszczowym zapaleniem mózgu. Nie trzeba jechać na Mazury, by spotkać zakażone kleszcze, są one wszędzie – tłumaczy dr hab. n. med. Ernest Kuchar, kierujący Kliniką Pediatrii z Odziałem Obserwacyjnym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Kleszczowe zapalenie mózgu u dzieci: ważne statystyki

Statystyki Polskie wskazują, że KZM jest drugą najczęstszą przyczyną neuroinfekcji wirusowych po enterowirusach3, ale zdaniem ekspertów liczba przypadków kleszczowego zapalenia mózgu jest wciąż niedoszacowana.

Specjaliści podkreślają, że w populacji dzieci niedoszacowanie KZM może być znacznie większe niż w przypadku dorosłych.4 Na skalę problemu może mieć wpływ nie tylko aktywność dzieci, ale także ocieplenie klimatu i związana z nim rosnąca aktywność kleszczy.

Według szacunków ekspertów, powinniśmy odnotowywać rocznie około 281 przypadków kleszczowego zapalenia mózgu KZM u dzieci w Polsce.5 Jednak do systemu nadzoru zgłaszanych jest jedynie kilkadziesiąt przypadków rocznie.6 Dla większości zgłoszonych przypadków wirusowych infekcji układu nerwowego nie określa się, jaki wirus wywołał chorobę.7

Na to, że KZM jest wciąż rosnącym wyzwaniem zdrowotnym wskazują też statystyki publikowane w sąsiednich krajach. Pomimo pandemii, liczba odnotowanych przypadków KZM w 2020r. w wielu krajach była wyższa, niż w ubiegłych latach. Widać to w statystykach pochodzących z Niemiec, Czech i Słowacji8, a także Szwajcarii9, gdzie potwierdzono o 73 proc. więcej przypadków zakażeń KZM niż w roku poprzednim.

Kleszczowe zapalenie mózgu u dzieci: przebieg choroby

Po mniej więcej tygodniu do dwóch (czasem ten okres może wydłużyć się do 28 dni) od ukłucia przez kleszcza zakażonego wirusem KZM pojawiają się pierwsze objawy infekcji.

Pierwsza faza zakażenia przypomina grypę i może przebiegać z gorączką, bólem głowy, mięśni, stawów, co często mylone jest przez rodziców z sezonową infekcją.

Po kilku, a nawet kilkudziesięciu dniach dobrego samopoczucia i braku objawów, choroba może przejść w fazę neurologiczną, w której dochodzi do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego - najczęściej opon mózgowo-rdzeniowych, a w cięższych przypadkach mózgu oraz rdzenia kręgowego. Dziecko musi wtedy przebywać w szpitalu pod obserwacją specjalistów. Warto jednak pamiętać, że w miejsce dwufazowego przebiegu, choroba może przebiegać bez chwilowego okresu poprawy. Obserwacje lekarzy w Białymstoku wskazują, że „typowy” przebieg, z fazą gorączkową i następującą po nim neurologiczną wystąpił jedynie u około 1/3 małych pacjentów.10

Kleszczowe zapalenie mózgu u dzieci: powikłania i wpływ na rozwój

KZM to choroba, która może być przyczyną poważnych powikłań zdrowotnych. Lekarze alarmują, że kleszczowe zapalenie mózgu może trwale wpłynąć na sferę poznawczą dziecka, w tym na jego rozwój intelektualny i jego przyszłe zachowanie.

Przebycie KZM w dzieciństwie może negatywnie wpływać na późniejsze osiągnięcia szkolne.11 Eksperci podkreślają, że dzieci, które KZM (nawet łagodną postać choroby), osiągają wyniki poniżej średniej w testach oceniających ich zdolność intelektualną.12

- Tak samo jak cały obszar Polski powinien być traktowany jako zagrożony wystąpieniem KZM, tak samo w przypadku młodych pacjentów, którzy zachorowali na KZM zaleca się kontrolę otolaryngologiczną (ubytek słuchu) i psychologiczną (rozwój psychiczny), bowiem ta choroba może mieć długotrwały wpływ na rozwój intelektualny dziecka i jego zachowanie. Dlatego tak ważna jest świadomość skutków, jakie niesie chociażby krótka zabawa w parku i kontakt z kleszczem – stwierdził dr hab. n. med. Ernest Kuchar, przedstawiciel polskiej grupy ekspertów, którzy w 2021 roku zaprezentowali stanowisko ''Epidemiologia, diagnostyka i profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu w Polsce i wybranych krajach europejskich''.

Kleszczowe zapalenie mózgu u dzieci: leczenie i zapobieganie

Nie ma leku działającego na wirus KZM. Stosuje się leczenie objawowe, które nie chroni przed powikłaniami.

Przed kleszczowym zapaleniem mózgu mogą chronić wyłącznie szczepienia. Szczepić można już małe dzieci od ukończenia 1. roku życia. Nie ma górnej granicy wieku. W polskim kalendarzu szczepień jest to szczepienie zalecane.13

Schemat szczepienia obejmuje podanie trzech dawek szczepionki. W trakcie sezonu aktywności kleszczy spodziewana ochrona jest wystarczająca już po pierwszych dwóch dawkach. Natomiast w celu utrzymania odporności przeciw KZM należy co trzy a następnie co pięć lat podawać dawki przypominające szczepionki (w zależności od wieku). Jeśli konieczne jest szybkie uodpornienie, można zastosować schemat przyśpieszony, w którym dwie pierwsze dawki można przyjąć w odstępie 14 dni.14

Szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu są bardzo skuteczne. Chronią przed infekcją nawet w 99 proc.

Materiał zrealizowany w ramach kampanii „Nie igraj z kleszczem. Wygraj z kleszczowym zapaleniem mózgu”

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1 Zajkowska J., Pokłucie przez kleszcza a ryzyko wystąpienia kleszczowego zapalenia mózgu. Jak uchronić się przed pokłuciem i zachorowaniem, Forum Zakażeń 2015;6(2):103-109

2 KOMUNIKAT GŁÓWNEGO INSPEKTORA SANITARNEGO z dnia 26 października 2020 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2021 https://www.gov.pl/attachment/3564dde7-c74d-4c5c-9a69-862de18c48f6 dostęp 6.2020

3 Toczylowski K, Bojkiewicz E, Barszcz M, Wozinska-Klepadlo M, Potocka P, Sulik A. Etiology, Clinical Presentation and Incidence of Infectious Meningitis and Encephalitis in Polish Children. J Clin Med. 2020 Jul 22;9(8):2324. doi: 10.3390/jcm9082324. PMID: 3 2707777; PMCID: PMC7465305.

4 Toczylowski K, Bojkiewicz E, Barszcz M, Wozinska-Klepadlo M, Potocka P, Sulik A. Etiology, Clinical Presentation and Incidence of Infectious Meningitis and Encephalitis in Polish Children. J Clin Med. 2020 Jul 22;9(8):2324. doi: 10.3390/jcm9082324. PMID: 32707777; PMCID: PMC7465305.

5 Toczylowski K, Bojkiewicz E, Barszcz M, Wozinska-Klepadlo M, Potocka P, Sulik A. Etiology, Clinical Presentation and Incidence of Infectious Meningitis and Encephalitis in Polish Children. J Clin Med. 2020 Jul 22;9(8):2324. doi: 10.3390/jcm9082324. PMID: 32707777; PMCID: PMC7465305.

6 Paradowska-Stankiewicz I, ,Zbrzeźniak J. Kleszczowe zapalenie mózgu w Polsce i na świecie. Ocena sytuacji epidemiologicznej KZM w Polsce w latach 2015-2019 w oparciu o dane pochodzące z nadzoru epidemiologicznego. https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/03/KleszczoweZapalenieMozgu-raport-PZH_2021.pdf dostęp 6.2021

7 http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/index_p.html

8 https://www.epis.sk/AktualnyVyskyt/PrenosneOchorenia/Grafy/Rok5Tyzden52.aspx) dostęp 03.2021

9 https://www.bag.admin.ch/bag/de/home/zahlen-und-statistiken/zahlen-zu-infektionskrankheiten.exturl.html/aHR0cHM6Ly9tZWxkZXN5c3RlbWUuYmFnYXBwcy5jaC9pbmZyZX/BvcnRpbmcvZGF0ZW5kZXRhaWxzL2QvZnNtZS5odG1sP3dlYmdy/YWI9aWdub3Jl.html, dostęp 03.2021

10 Krawczuk K, Czupryna P, Pancewicz S, Ołdak E, Moniuszko-Malinowska A. Comparison of tick-borne encephalitis between children and adults-analysis of 669 patients. J Neurovirol. 2020 Aug;26(4):565-571. doi: 10.1007/s13365-020-00856-x. Epub 2020 Jun 10. PMID: 32524423; PMCID: PMC7438291.

11Steffen R. Tick-borne encephalitis (TBE) in children in Europe: Epidemiology, clinical outcome and comparison of vaccination recommendations. Ticks Tick Borne Dis. 2019 Jan;10(1):100-110. doi: 10.1016/j.ttbdis.2018.08.003. Epub 2018 Sep 1. PMID: 30241699

12 Ocena testem Wechsler’a (Wechsler Intelligence Scale for Children [WISC]

13 WHO position paper on TBE - 2011

14 https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/kleszczowe-zapalenie-mozgu/5/#kto-i-kiedy-powinien-zostac-zaszczepiony-przeciw-kleszczowemu-zapaleniu-mozgu, dostęp: 23.04.2021