Gorączka Q – mało znana, ale niezwykle niebezpieczna choroba odkleszczowa

28.05.2020
Aktualizacja: 28.05.2020 18:54
Kleszcze w sierści psa
fot. Shutterstock

Jej objawy sugerują ciężką grypę, a powikłania są bardzo niebezpieczne, mogą nawet prowadzić do śmierci. Gorączka Q. Jedna z najgroźniejszych chorób zakaźnych, którą można zarazić się m.in. od kleszcza.

Gorączka Q to bakteryjna choroba zakaźna zwierząt domowych i dzikich, ale mogą się też nią zarazić ludzie. Najbardziej narażeni się Ci, którzy mają kontakt ze zwierzętami lub ich produktami, m.in. rolnicy, hodowcy, pracownicy rzeźni, mleczarni, zakładów przetwórstwa mięsnego, weterynarze, zootechnicy, pracownicy garbarni.

Gorączka Q - na skróty:

Chorobę wywołuje bakteria Coxiella burnetii. Jest ona bardzo odporna na działanie czynników chemicznych i fizycznych, dlatego charakteryzuje się dużą przeżywalnością w środowisku. Jej naturalnymi nosicielami są kleszcze i gryzonie. Raz zakażony kleszcz staje się nosicielem C. burnetii przez całe swoje życie.

Jak się można zarazić bakterią Coxiella burnetii?

Ludzie najczęściej zarażają się bakterią Coxiella burnetii od kleszcza, który wcześniej wypił krew chorego zwierzęcia hodowlanego (np. krowy, owcy, kozy) czy domowego (np. psa, kota), ale nie tylko. Do zarażenia może dojść również drogą wziewną, np. poprzez wdychanie wyschniętego kału kleszczy, który osiadł na futrze zwierząt lub unosi się w powietrzu w pomieszczeniach, gdzie zwierzęta przebywają. Potwierdzone są też przypadki zakażenia się drogą pokarmową (po spożyciu np. niepasteryzowanego mleka krów, owiec, kóz, czy robionego z niego sera). Bakteria ta może też wnikać do organizmu przez uszkodzony naskórek, gdy człowiek ma do czynienia z materiałem zakaźnym pochodzącym od zwierząt, np. zanieczyszczoną wełną, odchodami lub moczem zwierząt. Do zakażenia może dojść także podczas dojenia, czy przy obróbce mięsa.
Zagrożeniem są również zakażone zwierzęta w okresie okołoporodowym. Do zakażenia dochodzi przez kontakt z poronionymi płodami, łożyskiem, wodami płodowymi lub śluzem pochwowym zwierząt.
W literaturze opisanych jest kilka przypadków przeniesienia zakażenia z człowieka na człowieka, ale dochodzi do tego bardzo rzadko, głównie w szpitalach. Chorzy zarażają się, głównie przez plwocinę podczas kaszlu. Istnieje też ryzyko zarażenia płodu przez matkę.

Ważne

Gorączka Q jest bardzo niebezpieczna dla kobiet w ciąży. Bakteria Coxiella burnetii może wywołać poronienie lub przedwczesny poród.

Gorączka Q – jakie są objawy u ludzi?

Okres inkubacji choroby trwa zwykle 2-3 tygodnie. Gorączka Q może mieć przebieg ostry lub przewlekły. Czasem nie pojawiają się żadne objawy, jednak w większości przypadków symptomy tej choroby przypominają grypę.

Objawy gorączki Q:

Czasami mogą się pojawiać choroby neurologiczne (zapalenie opon mózgowych lub zapalenie mózgu) oraz dolegliwości ze strony układu pokarmowego (biegunka, nudności i wymioty), a także zaburzenia układu oddechowego (np. atypowe zapalenia płuc). Zmiany chorobowe mogą pojawić się również w układzie krążenia (zapalenie wsierdzia), wątrobie (chory ma powiększony narząd i odczuwa ból pod prawym łukiem żebrowym).

Jakie mogą być powikłania gorączki Q?

Przewlekła postać gorączki Q może rozwijać się bardzo długo, nawet kilka lat. Jej skutki są bardzo poważne. U 75% pacjentów dochodzi do zapalenia wsierdzia z patologicznymi zmianami w zastawkach sercowych i/lub obniżoną odpornością. U niektórych chorych może dojść do zapalenia stawów i szpiku kostnego, a nawet do przewlekłego zapalenia wątroby.

Gorączka Q – jak diagnozuje się tę chorobę?

W przypadku podejrzenia gorączki Q lekarz, aby potwierdzić diagnozę, może zlecić, m.in.:

  • badanie RTG klatki piersiowej,
  • badania z zakresu biologii molekularnej, m.in. reakcja łańcuchowa polimerazy – PCR,
  • test immunofluorescencji pośredniej (IFT).

Jak wygląda leczenie gorączki Q?

W przypadku gorączki Q stosuje się antybiotyki, które należy przyjmować przez 2-3 tygodnie. Największą skuteczność terapeutyczną wykazują: doksycyklina, tetracykliny, ciprofloksacyna. O wiele dłużej trwa leczenie w przypadku przewlekłej postaci choroby, gdy dojdą powikłania. W takich przypadkach leczenie kombinowanymi antybiotykami (doksycykliny z chinolonami) może trwać nawet kilka lat, a zmiany w sercu mogą wymagać interwencji chirurgicznej.

Czy można się zabezpieczyć przed tą chorobą?

Aby uniknąć zarażenia, należy:

  • unikać ukąszeń kleszczy,
  • unikać kontaktu z chorymi zwierzętami,
  • w pomieszczeniu, gdzie znajdują się zwierzęta, stosować środki ochronne, aby nie wdychać skażonego kurzu i pyłu (np. nosić maseczki),
  • unikać skażonego pożywienia (pochodzącego z niewiadomego źródła).

Źródło:
• "Borelioza. Jak się wystrzegać. Jak rozpoznać. Jak leczyć" Małgorzata Radomska, Wydawnictwo Harde, Warszawa 2019 .
• Galińska E. M., Żukiewicz-Sobczak W., Chmielewska-Badora J., Gorączka Q u ludzi – etiologia, diagnostyka, postacie kliniczne, \"European Journal of Medical Technologies\" 2014
• Główny Inspektorat Sanitarny