Deksametazon a leczenie COVID-19: wszystko, co należy wiedzieć o leku

18.06.2020
Aktualizacja: 18.06.2020 11:35
Deksametazon: lek na COVID-19. Jak działa?
fot. Shutterstock

Deksametazon należy do klasy leków zwanych kortykosteroidami – są to hormony kory nadnerczy wytwarzane w sposób naturalny. W ostatnim czasie deksametazon został okrzyknięty lekiem na COVID-19. Mimo to pozostaje wiele pytań na temat jego stosowania. Jedno z najważniejszych brzmi – czy jest to lek przeciw SARS-CoV-2? Poznaj wady i zalety leku, wszystko, co należy wiedzieć o jego działanie.

  • Zdaniem naukowców z Wielkiej Brytanii deksametazon, tani i powszechnie dostępny lek może pomóc w walce z koronawirusem.
  • Deksametazon działa u osób z ciężkim przebiegiem COVID-19 i, jak zaznaczają naukowcy, znacznie zmniejsza ryzyko śmierci.
  • Niemieccy eksperci ostrzegają, by być ostrożnym w przyjmowaniu deksametazonu. Nie należy  popadać w euforię w związku z pierwszymi obiecującymi wynikami stosowania leku osób z ciężkimi objawami COVID-19. Na ostateczne oceny trzeba jeszcze poczekać.
  • Publikujemy pigułkę wiedzy o deksametazonie. Wszystko, co należy wiedzieć o leku.

Deksametazon: jak działa lek?

Dyrektor generalny Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus określił zaprezentowane we wtorek przez uniwersytet w Oksfordzie wstępne wyniki leczenia deksametazonem – sterydowym lekiem przeciwzapalnym – jako "wspaniała nowinę". Według niego jest to pierwsza znaleziona dotąd terapia pozwalająca na zmniejszenie śmiertelności wśród tych zaatakowanych przez koronawirusa pacjentów, których oddychanie jest sztucznie wspomagane.

Deksametazon może być stosowany w leczeniu stanów charakteryzujących się stanem zapalnym – uspokaja nadaktywny układ odpornościowy. Działa naśladując działanie kortyzolu, hormonu uwalnianego przez nadnercza, który kontroluje metabolizm i stres.

– Ocena taka będzie możliwa dopiero po szczegółowym zapoznaniu się z oryginalną dokumentacją kliniczną – uważa Maria Vehreschild, która kieruje ośrodkiem infekcjologicznym kliniki uniwersyteckiej we Frankfurcie nad Menem.

Wstępne wyniki badań klinicznych wskazują, że podawanie deksametazonu pacjentom podłączonym do respiratorów może obniżyć wskaźnik ich zgonów o jedną trzecią. Odpowiednich danych nie opublikowano jednak jeszcze w żadnym czasopiśmie fachowym, co pozwoliłoby na ich przeanalizowanie przez innych ekspertów. Zdaniem niemieckich naukowców analiza taka musiałaby dotyczyć również skutków ubocznych.

Pulmonolog Tobias Welte z Wyższej Szkoły Medycznej w Hanowerze zwrócił uwagę na coś jeszcze. Należy sprawdzić, czy w badaniu zapewniono rzeczywistą porównywalność obu grup pacjentów – tych leczonych deksametazonem i tych, którym go nie podawano.

– Dopóki nie zobaczy się pełnego, ocenionego przez niezależnych rzeczoznawców manuskryptu, nie można dokonać osądu wartości tego studium – podkreślił.

Deksamtezaon: plusy przyjmowania leku

Lek ten mże być stosowany w celu kontroli stanu zapalnego związanego z wieloma chorobami, takimi jak choroby skóry, zaburzenia endokrynologiczne, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, stwardnienie rozsiane, zaburzenia krwi, zaburzenia nerwowe, choroby oczu, choroby nerek, choroby układu oddechowego, choroby reumatyczne i paliatywne opieka.

Zwykle przepisywany tylko do krótkotrwałego użytku; jednak w niektórych przypadkach deksametazon może być przepisywany na dłuższy okres czasu. Lek działa podobnie do prednizolonu, ale ma silniejsze działanie przeciwzapalne, hormonalne i metaboliczne.

Podawany w tej samej dawce deksametazon jest mniej podatny na zatrzymanie płynów niż hydrokortyzon.

Deskametazon: skutki uboczne przyjmowania leku

Najczęstszymi skutkami ubocznymi leku są zmiana nastroju,  takie jak pobudzenie, lęk i drażliwość; rozmazany obraz; zmiana tętna; obrzęk kończyn (zatrzymywanie sodu i wody); zwiększony apetyt i zwiększenie masy ciała; trudności z koncentracją.

Rzadko zgłaszano ciężkie reakcje alergiczne, ale może wystąpić niestrawność, wysokie ciśnienie krwi, powolne gojenie się skóry i przerzedzenie skóry, osteoporoza (kruche kości), niski poziom potasu i problemy z kontrolą poziomu glukozy we krwi.

Nie należy stosować u osób z ogólnoustrojowymi zakażeniami grzybiczymi lub zakażeniami wirusowymi. Deksametazon może również zwiększać ryzyko zakażenia, a jego działanie przeciwzapalne może maskować objawy zakażenia.

Może nie być odpowiedni dla osób z niektórymi schorzeniami, takimi jak niewydolność serca, cukrzyca, osteoporoza, gruźlica, zespół cushingoidalny i wrzody trawienne.

Przedawkowanie może powodować zatrzymanie sodu, zatrzymanie płynów, utratę potasu i zwiększenie masy ciała.

Nie należy nagle przerywać, jeśli deksametazon był stosowany przez długi czas. Stopniowo zmniejszaj dawkę w ciągu kilku tygodni lub miesięcy, aby nadnercza powróciły do swoich normalnych wzorców wydzielania. Zbyt szybkie odstawienie deksametazonu może powodować objawy, takie jak ból kości i mięśni, zmęczenie, utrata masy ciała, nudności i wymioty.

Ważne jest również to, że podawanie „żywych szczepionek” należy opóźnić o kilka miesięcy po zakończeniu leczenia deksametazonem.

Deksametazon wchodzi w interakcje z innymi lekami

Leki wchodzące w interakcje z deksametazonem, mogą zmniejszać jego działanie, wpływać na czas działania, zwiększać działania niepożądane.

Interakcja między dwoma lekami nie zawsze oznacza, że musisz przestać brać jeden z leków; jednak czasami tak jest. Zawsze należy porozmawiać ze swoim lekarzem o tym, jak należy zarządzać interakcjami między lekami.

Typowe leki, które mogą wchodzić w interakcje z deksametazonem:

  • leki zobojętniające sok żołądkowy,
  • antybiotyki, takie jak klarytromycyna, erytromycyna, ryfabutyna, ryfampicyna lub troleandomycyna,
  • antycholinesterazy, takie jak neostygmina lub pirydostygmina,
  • leki przeciwzakrzepowe (rozrzedzające krew), takie jak apiksaban, dabigatran, fondaparynuks, heparyna lub warfaryna,
  • leki przeciwdepresyjne, takie jak dezypramina, fluoksetyna, sertralina lub ziele dziurawca,
  • leki przeciwgrzybicze, takie jak itrakonazol, ketokonazol lub worykonazol,
  • leki przeciw nudnościom, takie jak aprepitant,
  • aspiryna,
  • klo zapina,
  • cobicistat,
  • induktory CYP 3A4, takie jak fenobarbital, fenytoina, ryfampicyna, ziele dziurawca lub glikokortykoidy,
  • inhibitory CYP 3A4, takie jak klarytromycyna, erytromycyna, diltiazem, itrakonazol, ketokonazol, rytonawir, werapamil, goldenseal lub grejpfrut,
  • echinacea,
  • leki przeciwpadaczkowe, takie jak karbamazepina, okskarbazepina, fenobarbital, fenytoina lub prymidon,
  • hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające estrogeny (w tym pigułki antykoncepcyjne, plastry, pierścienie, implanty i zastrzyki),
  • leki nasercowe, takie jak amiodaron, diltiazem lub werapamil,
  • leki przeciw HIV (np. Atazanawir, delawirdyna, efawirenz, indynawir, etrawiryna, rytonawir, newirapina, sakwinawir lub typranawir),
  • leki immunosupresyjne, takie jak cyklosporyna,
  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak celekoksyb, diklofenak, etodolak, ibuprofen, ketorolak, meloksykam, nabumeton lub naproksen,
  • inne kortykosteroidy, takie jak prednizon,
  • leki zubożające potas, takie jak amfoterycyna B do wstrzykiwań i leki moczopędne (np. furosemid, hydrochlorotiazyd),
  • niektóre leki na astmę, takie jak zafirlukast,
  • szczepionki (mogą hamować odpowiedź immunologiczną),
  • inne, takie jak aminoglutetimid, bupropion, cholestyramina, cyklosporyna, digoksyna, izoniazyd, kwetiapina lub talidomid.

Deksametazon może zwiększać stężenie glukozy we krwi u osób z cukrzycą i może być konieczne dostosowanie dawki leków przeciwcukrzycowych (np. Insuliny, gliburydu).

Ponadto alkohol może zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego przy stosowaniu deksametazonu, a także prawdopodobnie uszkodzenie wątroby i nerek. Deksametazon może tłumić reakcję zapalną na testy skórne.

Należy pamiętać, że ta lista nie jest wyczerpująca i obejmuje tylko typowe leki, które mogą wchodzić w interakcje z deksametazonem.

O działaniu leku na COVID-19 będziemy jeszcze informować. 

Źródło: PAP, drugs.com