Słuchaj
Michał Korościel, Damian Michałowski
Marcin Sońta , Mateusz Ptaszyński
Justyna Dżbik, Kamil Nosel
Hubert Radzikowski
Redakcja Radia ZET
Sprawdź co graliśmy

Teraz gramy

Czym różnią się pneumokoki i meningokoki?

08.08.2018 12:00

Czy pneumokoki i meningokoki się czymś różnią? Oczywiście! Mimo że często są ze sobą mylone, to dwie różne bakterie. Choć nazywają się podobnie, to odpowiadają za zupełnie inne zakażenie. Pneumokoki są częstym sprawcą zapalenia ucha, płuc, zatok i stawów. Meningokoki, występujące rzadziej, mogą natomiast powodować sepsę i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Zarówno pneumokoki, jak i meningokoki atakują głównie dzieci, ale bywają także groźne dla osób starszych i przewlekle chorych. Sprawdź, jak bronić się przed zarażeniem tymi bakteriami.

Czym różnią się pneumokoki i meningokoki? fot. Shutterstock

Pneumokoki i meningokoki bywają bardzo często ze sobą mylone. W rzeczywistości są to jednak dwie różne bakterie. O ile o pneumokokach mówiono dużo przy okazji wprowadzania obowiązkowych szczepień, o tyle meningokoki dla wielu osób wciąż pozostają wielką tajemnicą. Obie bakterie mają różne typy. Mogą atakować w różny sposób, łagodniejszy lub inwazyjny, także w różnym wieku. Nosicielstwo pneumokoków nie zawsze jest groźne. Jak przekonują lekarze, zaledwie 10-15 proc. typów tych bakterii jest zjadliwe i może powodować objawy poważnych chorób. Co nie zmienia faktu, że zakażenie niektórymi szczepami może być dla człowieka wyjątkowo groźne. 

Nosicielstwo meningokoków jest natomiast znacznie rzadsze. Bakterie te wywołują węższy zakres chorób, za to bardzo poważnych. Meningokoki odpowiadają zazwyczaj za meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, sepsę meningokokową i zapalenie stawów. Atakują zazwyczaj w dwóch okresach. Nosicieli tych bakterii jest najwięcej wśród dzieci do 4. roku życia, a także w wśród młodzieży w wieku 14-20 lat.

Spis treści:

"

Szczepionki na pneumokoki i meningokoki nie dają odporności na całe życie. Wypełniają jedynie lukę w odporności, zabezpieczając dzieci i dorosłych w wieku, w którym są najbardziej narażeni na zachorowania. "

Czym są pneumokoki?

Pneumokoki, Streptococcus pneumoniae czy dwoinka zapalenia płuc, to bakterie odpowiedzialne za większość zakażeń bakteryjnych u dzieci. Występują powszechnie, najczęściej osiedlają się w gardle i nosie, dlatego są częstym sprawcą zapaleń górnych dróg oddechowych. U osób ogólnie zdrowych, które są nosicielami tych bakterii, zazwyczaj nie wywołują objawów choroby. Nosiciele są natomiast źródłem zakażenia dla małych dzieci, osób przewlekle chorych, osłabionych i seniorów. U osób wrażliwych na zachorowanie pneumokoki mogą wywołać bardzo poważne, inwazyjne choroby, a także groźne powikłania.

Zakażenie bakteriami pneumokoka przenosi się zazwyczaj drogą kropelkową, nawet poprzez kontakt z chorym lub oddychanie tym samym powietrzem. Na poważne choroby powodowane przez pneumokoki narażone są najbardziej małe dzieci, zazwyczaj poniżej 5. roku życia. Do ciężkich powikłań dochodzi natomiast u dzieci do 2. roku życia.

"

Im dziecko jest młodsze, tym bardziej narażone jest na zachorowanie na chorobę pneumokokową. Z tego względu lekarze przekonują, by nie odwlekać szczepień, gdy nie ma ku temu powodów. "

Jakie choroby wywołują pneumokoki?

Pneumokoki wywołują najczęściej zapalenia górnych dróg oddechowych, w tym ostre zapalenie ucha środkowego i zapalenie zatok przynosowych. To stosunkowo niegroźne choroby, na które często zapadają małe dzieci. Niestety, u niektórych dzieci i osób starszych, pneumokoki mogą powodować ciężkie inwazyjne zakażenia, które zagrażają bezpośrednio zdrowiu i życiu człowieka. Gdy bakterie pokonają bariery ochronne organizmu i przedostaną się do krwi, może dojść do rozwinięcia się sepsy, a także zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenia płuc, zapalenia stawów oraz innych poważnych zakażeń. Inwazyjne zakażenia pneumokokami wiążą się zazwyczaj z powikłaniami, które mogą obejmować nawet pogorszenie lub utratę słuchu, unieruchomienie stawu, a nawet zaburzenia neurologiczne.

Lekarze zalecają, by przestrzegać kalendarza szczepień dziecka i uodparniać je na działanie pneumokoków. Są to bowiem bakterie, które stają się coraz bardziej odporne na działanie antybiotyków (nawet penicyliny, która była kiedyś podstawowym lekiem na zakażenia pneumokokami), dlatego leczenie chorób przez nie wywoływanych może być żmudne i długotrwałe.

Szczepienia przeciw pneumokokom

Szczepienia na pneumokoki są w Polsce obowiązkowe od 1 stycznia 2017 roku. Oznacza to, że każde dziecko urodzone po 31 grudnia 2016 roku musi być zaszczepione przeciwko pneumokokom, chyba że istnieją ku temu przeciwwskazania. Szczepionki przeciw pneumokokom zawierają jedynie mały fragment komórki bakteryjnej, uznawane są za bezpieczne dla zdrowia człowieka. Rodzice mogą zdecydować się na refundowaną, w pełni darmową szczepionkę 10-walentną, która zabezpiecza dziecko przed 10. szczepami pneumokoka lub wykupić szczepionkę 13-walentną, zabezpieczającą przed dodatkowymi 3. szczepami tej bakterii. Szczepionkę 13-walentną można dodatkowo podawać dorosłym osobom w podeszłym wieku.

W sumie obie szczepionki uodporniają na ok. 80-90 proc. najbardziej zjadliwych szczepów pneumokoka występujących w Polsce. Szczepienia przeciw pneumokokom stosuje się u dzieci do 2. roku życia. Liczba szczepionek zależy od wieku dziecka i momentu, w którym rozpoczęto szczepienia.

Powikłania po szczepieniu przeciw pneumokokom i niepożądane odczyny zdarzają się stosunkowo rzadko. Najczęściej należą do nich reakcje alergiczne na podany preparat, odczyny miejscowe w okolicy wkłucia, gorączka lub złe samopoczucie. Wszelkie niepokojące objawy po szczepieniu należy zgłaszać lekarzowi pediatrze, który opiekuje się dzieckiem i wykonywał szczepienie.

Czym są meningokoki?

Meningokoki, czyli bakterie Neisseria meningitidis, należą do najczęstszych przyczyn zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Te bakterie wywołują groźną inwazyjną chorobę meningokokową, która przebiega zazwyczaj jako meningokokowe zapalenie opon mózgowych lub sepsa meningokokowa.

Wśród meningokoków wyróżnia się 13 typów, w tym 5 wyjątkowo zjadliwych (A, B, C, W, Y). W Polsce dominują jednak 3 typy podstawowe (A, B, C) i przeciwko tym szczepom bakterii wykonywane są szczepienia. Meningokoki mogą żyć spokojnie w nosie i gardle swoich nosicieli i nie powodować żadnych objawów. Tacy nosiciele są jednak bezpośrednim zagrożeniem dla osób, których odporność jest obniżona. Do zakażeń może dochodzić zarówno w dużych skupiskach ludzkich, jak i w bezpośrednim otoczeniu. Na zarażenie meningokokami narażone są szczególnie małe dzieci, ale także osoby starsze i chore.

Do zarażenia meningokokami wśród dzieci dochodzi najczęściej poprzez kontakt z nosicielem tej bakterii, rzadziej z osobą chorą. Zakażenie rozprzestrzenia się poprzez bliski kontakt z wydzieliną z górnych dróg oddechowych nosiciela. Meningokoki charakteryzują się niezbyt dużą zakażalnością, chociaż łatwo zarazić się bakterią poprzez pocałunek, picie z jednego kubka lub oblizywanie dziecięcego smoczka.

"

Zarówno pneumokoki, jak i meningokoki są bakteriami. Dlatego choroby wywoływane przez te drobnoustroje leczy się za pomocą antybiotyków. "

Jakie choroby wywołują meningokoki?

Choroby meningokokowe dotyczą zazwyczaj małych dzieci do 5. roku życia oraz młodzieży w wieku 14-20 lat. Niestety, największa zapadalność na inwazyjne choroby meningokokowe występuje już w pierwszym roku życia dziecka. Dominują wtedy zachorowania wywoływane typem B, chociaż ryzyko zakażenia typem C jest również duże. Od 2. roku życia wzrasta natomiast liczba zachorowań wywoływanych typem C meningokoków, by stopniowo ustępować typowi B — ta grupa pneumokoków odpowiada za zachorowania u dzieci starszych i młodzieży.

Choroby inwazyjne wywoływane przez meningokoki to zazwyczaj:

  • sepsa meningokokowa, czyli uogólnione zakażenie krwi z objawami dotyczącymi wielu narządów. Śmiertelność w tym przypadku wynosi nawet 20-30 proc.
  • meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, czyli bakteryjne zakażenie błon chroniących ośrodkowy układ nerwowy.

Przebieg inwazyjnej choroby meningokokowej (IChM) może być niezwykle szybki i prowadzić do śmierci chorego nawet w ciągu 24 godzin. Dlatego tak ważne jest zwracanie uwagi na stan dziecka i wszystkich domowników. Zachorować może bowiem każdy, a konsekwencje bywają poważne. Choroby wywoływane przez meningokoki leczy się za pomocą antybiotyków. Bakterie te dobrze reagują na taki typ leczenia, dlatego szybka reakcja w czasie, gdy pojawią się objawy, może zagwarantować wyleczenie.

"

Jeśli dziecko miało kontakt z osobą, która zachorowała na inwazyjną chorobę pneumokokową, lepiej zgłosić się do lekarza i ustalić plan działania. Być może konieczne będzie profilaktyczne podanie antybiotyku. "

Szczepienia przeciw meningokokom

O ile szczepienia przeciwko pneumokokom są w Polsce refundowane, o tyle za szczepionkę na meningokoki trzeba odpowiednio zapłacić. Z tego względu wielu rodziców decyduje się pominąć szczepienie przeciw tym bakteriom, nie są to bowiem niskie koszty. Kwota, jaką trzeba wydać na jedną szczepionkę, to z reguły 300-350 zł. Przy czym liczba dawek szczepionki zależy od wieku dziecka, dlatego szczepi się zazwyczaj w dwóch, trzech, a nawet czterech dawkach.

Szczepionki przeciw pneumokokom należą do tzw. szczepionek nieżywych. Zawierają one jedynie niewielki fragment bakterii. Mają na celu nie tylko chronić dziecko przed meningokokami poprzez stymulację układu odpornościowego i wytwarzanie przeciwciał, ale także przed nosicielstwem, czyli osiedlaniem się bakterii w gardle. Szczepienia minimalizują także ryzyko zachorowania na inwazyjne choroby meningokokowe i występowanie groźnych powikłań.

Dostępne w Polsce szczepionki przeciw meningokokom:

  • szczepionka skoniugowana przeciwko meningokokom grupy C (Meningitec, NeisVac-C);
  • szczepionka skoniugowana przeciwko meningokokom grupy A, C, W135, Y (Menveo, Nimenrix);
  • szczepionka przeciwko meningokokom grupy B (Bexsero).

Każdy z typów meningokoka należy rozpatrywać osobno. Szczepionka przeciw typowi C nie chroni przeciw typowi B. Także przechorowanie choroby wywołanej na przykład typem B meningokoka nie chroni przed zachorowaniem na chorobę wywołaną innym typem tej bakterii. W związku z tym chcąc wytworzyć odporność na wszystkie typy meningokoka występujące w Polsce, nie wystarczy zaszczepić wyłącznie jednym preparatem. Szczepieniom przeciwko meningokokom typu C powinny być poddane niemowlęta, małe dzieci i młodzież, a także młodzi dorośli i osoby w każdym wieku z zaburzeniami odporności oraz narażone na zachorowanie w wyniku zawodowego bezpośredniego kontaktu z chorymi.

Ponieważ źródłem zakażenia dla noworodka czy małego dziecka może być starsze rodzeństwo, zaleca się szczepienia także w gronie rodzinnym.

Co ważne, szczepionki na pneumokoki i meningokoki pasują do innych szczepionek z kalendarza. Nie ma pomiędzy nimi niekorzystnych interakcji. O konieczności i terminach szczepienia dziecka warto rozmawiać z lekarzem pediatrą, który decyduje o kwalifikacji dziecka do szczepienia.

Źródło: pediatria.mp.pl/szczepieniaochronne; pediatria.mp.pl/aktualnosci/badania; abcpneumokokow.info.pl/pneumokoki-i-meningokoki; pediatria.mp.pl/szczepieniaochronne; edziecko.pl/zdrowie_dziecka

________

zdrowie.radiozet.pl/nk

Oceń