Zamknij

Czy małpia ospa jest niebezpieczna? Naukowcy tłumaczą

23.05.2022
Aktualizacja: 23.05.2022 11:44
Czy małpia ospa jest niebezpieczna?
fot. Shutterstock

Rośnie liczba przypadków zakażeń wirusem małpiej ospy (rodzaj Orthopoxvirus). Patogen ten, wywołujący chorobę o tej samej nazwie, wzbudza spory niepokój. Czy grozi nam kolejna epidemia? Sprawdź, co o tym sądzą naukowcy.

  1. Wirus małpiej ospy – co to za choroba?
  2. Wirus małpiej ospy – jak się roznosi?
  3. Małpia ospa – jakie daje objawy?
  4. Małpia ospa – czy to niebezpieczna choroba?
  5. Małpia ospa – czy należy się szczepić?
  6. Czy z powodu małpiej ospy można umrzeć?
  7. Kiedy zgłosić się do lekarza?

Małpia ospa (ang. monkeypox) to dla wielu osób nowa choroba. Tymczasem w Afryce wiele krajów zmaga się z nią od dziesięcioleci. Na przykład w Demokratycznej Republice Konga już kilkakrotnie był z jej powodu ogłoszony stan epidemiologiczny. W 2017 r. po prawie 40 latach przerwy, Nigeria zgłosiła 200 potwierdzonych przypadków choroby i 200 podejrzeń. Również Stany Zjednoczone zgłosiły wybuch epidemii w 2003 r., kiedy to wirus małpiej ospy przedostał się do USA wraz z transportem gryzoni z Ghany i rozprzestrzenił się wśród psów preriowych w Illinois. Zarażonych tym wirusem zostało wtedy również ponad 70 osób.

– Kiedy ospa przestała być zagrożeniem dzięki ogólnoświatowym szczepionkom, co również powstrzymywało małpią ospę, w wielu krajach przestano zalecać szczepienie na ospę. Z każdym rokiem, który minął od wytępienia ospy, populacja z osłabioną odpornością lub brakiem odporności na te wirusy rosła – tłumaczy Andrea McCollum, epidemiolog z Centers for Disease Control and Prevention w USA (CDC), w magazynie "Nature".

Liczba przypadków małpiej ospy, wykrytych w ostatnim czasie poza Afryką (która z pewnością wzrośnie) – w ostatnim tygodniu – przekroczyła już liczbę wykrytych poza kontynentem od 1970 r., kiedy wirus został po raz pierwszy zidentyfikowany jako wywołujący chorobę u ludzi. To szybkie rozprzestrzenianie się powoduje, że naukowcy są w stanie najwyższej gotowości.

– Ostatnie przypadki zakażeń są pod kilkoma względami nietypowe – napisał Hans Kluge, dyrektor WHO na Europę, i dodał: – Po pierwsze dochodzi do nich u osób, które nie podróżowały wcześniej do krajów Afryki, w których małpia ospa jest chorobą endemiczną. Po drugie, większość infekcji została wykryta wśród mężczyzn, którzy uprawiali seks z innymi mężczyznami. Po trzecie, pojawienie się w ostatnim czasie zakażeń w różnych państwach sugeruje, że wirus już od pewnego czasu rozprzestrzenia się po świecie.

Wirus małpiej ospy – co to za choroba?

Małpia ospa to choroba wywoływana przez wirusa małpiej ospy. Po raz pierwszy wykryto go u małp laboratoryjnych w 1958 roku, a u ludzi 1970 r. Uważa się, że wirus przenosi się z dzikich zwierząt, takich jak gryzonie, na ludzi lub od zakażonych ludzi. Średnio rocznie w Afryce występuje kilka tysięcy zachorowań, zazwyczaj w zachodniej i środkowej części kontynentu. Ale przypadki poza Afryką ograniczały się do kilku przypadków związanych z podróżami do Afryki lub importem zakażonych zwierząt.

Ekspert ds. COVID-19 Naczelnej Rady Lekarskiej, dr Paweł Grzesiowski wyjaśnił na Twitterze, że wirus ospy małpiej to ortopokswirus, czyli łagodniejsza wersja wirusa ospy prawdziwej wyeliminowanej szczepieniami w 1980 r. Jego nosicielami są afrykańskie wiewiórki, szczury, różne gatunki małp i inne zwierzęta.

Ostatnio wykryte przypadki małpiej ospy poza Afryką wywołuje wirus spokrewniony ze szczepem wirusa występującym głównie w Afryce Zachodniej. Ten szczep powoduje łagodniejszą chorobę i ma niższą śmiertelność — około 1 proc. w biednych populacjach wiejskich — w porównaniu z odmianą, która krąży w środkowej Afryce. Może jednak mutować. Pytanie, czy to właśnie mutacja odpowiada za wzrost liczby zakażeń.

Wirus małpiej ospy – jak się roznosi?

Wirus małpiej ospy rozprzestrzenia się wyniku bliskiego kontaktu z płynami ustrojowymi, na przykład śliną, a także poprzez świeże, otwarte zmiany skórne.

Oznacza to, że osoba z małpią ospą zakazi znacznie mniej osób z najbliższego otoczenia, niż na przykład osoba z SARS-CoV-2 (wirus ten roznosi się poprzez maleńkie kropelki unoszące się w powietrzu – zwane aerozolami).

– Chociaż nie wiadomo, czy małpia ospa jest przenoszona drogą płciową, aktywność seksualna z pewnością stanowi bliski kontakt – uważa Anne Rimoin, epidemiolożka z University of California w Los Angeles, która od ponad dziesięciu lat bada małpią ospę w Demokratycznej Republice Konga, i dodaje, że chorobę tę – jak wynika z doniesień prasowych – częściej diagnozuje się u mężczyzn współżyjących z mężczyznami. Co oczywiście nie oznacza, że innych grup ten problem może nie dotyczyć.

Małpia ospa – jakie daje objawy?

Małpia ospa początkowo daje objawy grypopodobne, takie jak gorączka, dreszcze, zmęczenie, bóle głowy, bóle pleców i mięśni, ale nie tylko. U chorego pojawiają się powiększone węzły chłonne i charakterystyczne, wypełnione płynem zmiany na twarzy, dłoniach i stopach (te ostatnie zwykle po 1-3 dniach od pojawienia się pierwszych objawów). Zmiany skórne mają kilka etapów. Po pierwsze, na całym ciele pojawiają się plamki. Następnie pojawiają się tak zwane grudki, które są wypukłymi guzkami. Następnie wysypka zmienia się w pęcherzyki i krosty, które wyglądają jak pryszcze wypełnione ropą. W końcu te strupki przewracają się i odpadają.

Na szczęście te objawy są bardzo charakterystyczne i trudne do przeoczenia, dlatego nie ma tu mowy o bezobjawowym przejściu choroby – jak w przypadku COVID-19.

Prowadzone dochodzenie epidemiologiczne polega między innymi na rygorystycznym śledzeniu kontaktów osób, u których wykryto małpią ospę.

Małpia ospa – czy to niebezpieczna choroba?

Większość osób chorych na małpią ospę wraca do zdrowia w ciągu kilku tygodni bez leczenia. Jednak ta choroba wywołuje zaniepokojenie u lekarzy.

– Naukowcy są zaniepokojeni, ponieważ każde nowe zachowanie wirusowe jest niepokojące, ale to nie panika – uważa Jay Hooper, wirusolog z US Army Medical Research Institute of Infectious Diseases, i dodał, że badaczy zastanawia rozprzestrzenianie się tego wirusa poza Afryką. Na szczęście – jak podkreślił – lekarze są przygotowani na tę chorobę, istnieją bowiem leki i szczepionki.

Małpia ospa – czy należy się szczepić?

Epidemiolodzy przewidują, że możliwą reakcją ze strony rządów krajów, w których odnotowano przypadki małpiej ospy, będzie tzw. szczepienie pierścieniowe. Polega ono na zaszczepieniu tylko osób z najbliższego otoczenia osoby zakażonej. Pozwoli to zapanować nad rozprzestrzenianiem się choroby.

– Na podstawie danych, które do tej pory widziałam, nie będzie potrzeby wprowadzania strategii ograniczania innej niż szczepienie pierścieniowe. Nawet na obszarach, w których małpia ospa występuje każdego dnia, jest to nadal stosunkowo rzadka infekcja – powiedziała Andrea McCollum.

– Wirus ospy małpiej jest spokrewniony z wirusem ospy ludzkiej, dlatego szczepionka przeciwko tej ospie chroni w ponad 85 proc. przed ospą małpią (według danych z Afryki) – wyjaśnia dr Grzesioweki i dodaje: – Kończą się badania nad swoistą szczepionką przeciw ospie małpiej, bo nie szczepimy od 42 lat przeciw ospie ludzkiej.

Ekspert dodaje również, że ospa wietrzna (ang. varicella, chickenpox) niewiele więcej ma wspólnego z ospą prawdziwą (ang. smallpox) i małpią (ang. monkeypox) poza podobną nazwą.

– Są to kompletnie różne rodziny wirusów i szczepienia przeciw ospie wietrznej nie chronią przed ospą prawdziwą i małpią – dodaje dr Grzesiowski.

Czy z powodu małpiej ospy można umrzeć?

Według Światowej Organizacji Zdrowia ospa małp na ogół postępuje i ustępuje samoistnie w ciągu dwóch do czterech tygodni. Jednak mogą wystąpić ciężkie przypadki i obecnie około 3-6 proc. osób zarażonych chorobą umiera z jej powodu. Ryzyko śmierci jest wyższe wśród małych dzieci.

Obecne przypadki małpiej ospy wydają się być genetycznie powiązane z odmianą, która rozprzestrzenia się głównie w Afryce Zachodniej i jest mniej śmiertelna – ze wskaźnikiem śmiertelności zachorowań na poziomie około 1% w tych odległych regionach.

Ważne!

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ostrzega, że rozprzestrzenianie się małpiej ospy w Europie może ulec przyspieszeniu wraz z odbywającymi się latem imprezami i festiwalami. Wirus nie rozprzestrzenia się łatwo między ludźmi, a do zakażenia najczęściej dochodzi poprzez bliski kontakt z płynami ustrojowymi zainfekowanej osoby, w tym przez stosunki seksualne.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Do lekarza idź, jeśli:

  • podróżowałeś do Afryki Środkowej lub Zachodniej, obszarów w Europie zgłaszających ospę małpią lub innych obszarów z potwierdzonymi przypadkami w ciągu miesiąca przed wystąpieniem objawów;
  • miałeś kontakt z osobą z potwierdzoną lub podejrzewaną ospą małpią.

Źródło: Nature/ Who/ LiveScience/ PAP Zbigniew Wojtasiński, Urszula Kaczorowska