Szczęka habsburska to efekt kazirodczych związków?

03.12.2019
Aktualizacja: 03.12.2019 14:14
Portret Karola II, król Hiszpanii, 1680-1683; Claudio Coello
fot. East News/ Fine Art Images

Czy kojarzysz portrety Habsburgów? Wysunięta do przodu przerośnięta dolna żuchwa, przerośnięta dolna warga - to cechy charakterystyczne przedstawicieli tej dynastii. Mają one nawet swoje określenia: warga habsburska, szczęka habsburska. Te deformacje żuchwy lub szczęk to prognatyzm. Schorzenie, które u Habsburgów jest pokłosiem wchowu wsobnego (endogamii), czyli... kojarzenia w pary blisko spokrewnionych osób.

Rodzina Habsburgów to dynastia niemiecka, której założycielem był Guntrum Bogaty, żyjący w X wieku. Panowała ona w Europie przez ponad 700 lat. Mottem tej rodziny była zasada "czyńcie miłość, nie wojnę", która parafrazowana brzmiała:  "Niech inni prowadzą wojny, ty szczęśliwa Austrio żeń się". W efekcie, zawierając stosowane, politycznie pożądane związki, poszerzali swoje wpływy na terenie całej Europy.  Przedstawiciele tej dynastii zasiadali na tronach większości księstw i państw naszego kontynentu. Aby władza pozostawała w rodzinie, pobierali się między sobą. Brali za żony swoje kuzynki, bratanice, tym samym zawężając pulę genetyczną.

Być jak Habsburg...

Badacze z Uniwersytetu Santiago di Compostela w Hiszpanii wraz z chirurgami twarzowo-szczękowymi przeanalizowali 66 portretów 15 Habsburgów. Mimo różnic artystycznego stylu, cechowało je realistyczne podejście do ludzkiej twarzy. Specjalistów poproszono o przeanalizowanie 11 cech prognatyzmu żuchwy (wysuniętej szczęki) oraz 7 cech niedoboru szczęki (habsburska szczęka cechuje się jednym i drugim). Następnie wyniki tej analizy połączyli z genetyczną analizą współczynnika wsobności. W ten sposób znaleźli dowód potwierdzający, że charakterystyczna deformacja szczęki jest wynikiem wchowu wsobnego.

Ich zdaniem to właśnie endogamia była przyczyną nie tylko dziwnego wyglądu Habsburgów, ale również przyczyną upadku ich dynastii. Najbardziej dotknięci tym schorzeniem byli Filip IV Habsburg oraz Karol II, ostatni z dynastii Habsburgów (niektórzy uważają, że był najbrzydszym z Habsburgów). Podobno miał tak obwisłą dolną wargę i nazbyt rozwiniętą żuchwę, że nie mógł przeżuwać pokarmów. Nie mógł też domknąć ust, więc bardzo się ślinił.  

Genetyczne piętno Habsburgów

Skutkiem relacji kazirodczych u Habsburgów była zwiększona szansa na odziedziczenie przez potomstwo identycznych alleli danego genu od obojga rodziców. W tym przypadku warga habsburska (szczęka habsburska) powinna więc być uznana za przypadłość recesywną.
W jaki sposób Habsburgowie nabawili się tej przypadłości? W tej sprawie pojawia się wątek polski – niektórzy sądzili, że prognatyzm wniosła w wianie księżniczka Cymbarka Mazowiecka (a to z powodu dość wydatnych ust). Jednak to nie ona za tym stoi. Okazało się, że charakterystyczna szczęka Habsburska pojawiła się znacznie wcześniej - już u księcia Austrii Rudolfa IV.

Czy wiesz, że

Chów wsobny, inaczej kojarzenie krewniacze, nie jest w naturze zjawiskiem korzystnym. Często prowadzi do ujawnienia się niekorzystnych alleli (równe formy tego samego genu) oraz zmniejszenia się różnorodności genetycznej populacji na skutek przyspieszonego dryftu genetycznego. W naturalnych populacjach chów wsobny jest zwykle wynikiem zmniejszenia obszaru występowania zwierząt lub podziału większych populacji na mniejsze, izolowane. Dotyka on głównie królestwo zwierząt, ale niestety zdarza się również u ludzi, zwłaszcza w niektórych grupach religijnych (np. u Mormonów) czy etnicznych (przypadek mieszkańców wyspy Pingelap na Pacyfiku, dziś należącej do Mikronezji).

Pełne wyniki badań hiszpańskich naukowców zostały opublikowane w czasopiśmie "Annals of Human Biology".