Zamknij

Adrenoleukodystrofia: przyczyny, objawy ALD. Jakie są metody leczenia?

30.11.2021 17:43
Nauka
fot. Shutterstock

Adrenoleukodystrofia to choroba genetyczna, w której występuje demielinizacja OUN, pierwotna niedoczynność nadnerczy oraz hipogonadyzm. Prowadzi to do występowania objawów neurologicznych, zmian zachowania, a także do hiperpigmentacji skóry, zmian owłosienia. WYJAŚNIAMY, jak rozpoznać chorobę. 

  1. Adrenoleukodystrofia: przyczyny
  2. Adrenoleukodystrofia: objawy
  3. Adrenoleukodystrofia: badania
  4. Adrenoleukodystrofia: leczenie

Adrenoleukodystrofia (inaczej choroba Siemerlinga-Creutzfeldta, ALD) to rzadka choroba uwarunkowana genetycznie dotykająca wyłącznie mężczyzn. 

Wyróżnia się 6 postaci klinicznych choroby zależnych od występujących objawów oraz momentu ich pojawienia się:

  1. mózgową postać dziecięcą;
  2. mózgową postać młodzieńczą;
  3. mózgową postać dorosłych;
  4. adrenomieloneuropatię (AMN);
  5. izolowaną niedoczynność kory nadnerczy;
  6. postać asymptomatyczną.

Większość przypadków stanowią mózgowa postać dziecięca i adrenomieloneuropatia.

Adrenoleukodystrofia: przyczyny

Adrenoleukodystrofia jest sprzężona z chromosomem X, chorują na nią wyłącznie mężczyźni.

Chorujący mężczyźni mogą przekazywać wadę tylko córkom, które stają się nosicielkami zmutowanego genu. Kobiety mogą następnie przekazać synom albo chromosom X z prawidłowym genem, albo chromosom X ze zmienionym genem (kobiety mają chromosom XX). Zatem ryzyko odziedziczenia zmienionego genu i wystąpienia choroby wynosi 50 procent. Szansa, że syn odziedziczy prawidłowy gen, też wynosi 50 procent.

Mężczyźni mają chromosom X oraz Y (XY) i dlatego, jeśli jeden z genów na chromosomie X mężczyzny ma zmianę, nie ma on drugiej kopii tego genu, która mogłaby równoważyć obecność zmienionej kopii. To oznacza, że będzie on dotknięty chorobą.

Za objawy choroby odpowiada mutacja w genie ABCD1 w locus Xq28.

Mutacja dziedziczona jest w sposób recesywny związany z chromosomem X, co oznacza, że choroba nie musi powtarzać się w każdym pokoleniu.

Adrenoleukodystrofia: objawy

Adrenoleukodystrofia prowadzi do ogólnoustrojowych zaburzeń metabolicznych, których następstwem są zmiany zlokalizowane przede wszystkim w istocie białej ośrodkowego układu nerwowego (OUN) oraz w korze nadnerczy i gonadach męskich. 

Istotą schorzenia jest defekt peroksysomalnej β-oksydacji kwasów tłuszczowych o bardzo długim łańcuchu (VLCFA), powodujący ich kumulację w organizmie. W przebiegu adrenoleukodystrofii obserwuje się wielokrotny wzrost stężenia VLCFA w płynach ustrojowych i tkankach, szczególnie w istocie białej OUN, korze nadnerczy i w jądrach. Prowadzi to do demielinizacji, czyli uszkodzenia i rozpadu osłonki mielinowej, która okala komórki nerwowe w ośrodkowym układzie nerwowym. Wzrost stężenia VLCFA zaburza też steroidogenezę w korze nadnerczy i w jądrach.

U chorych występuje demielinizacja OUN, pierwotna niedoczynność nadnerczy oraz hipogonadyzm.

Obraz kliniczny choroby jest bardzo zróżnicowany. Objawy neurologiczne oraz endokrynologiczne mogą pojawiać się w różnym wieku, w dowolnej kolejności i nasileniu, co często wydłuża okres, w jakim postawiona zostaje prawidłowa diagnoza.

Objawy adrenoleukodystrofii to przede wszystkim nasilające się objawy neurologiczne, związane z demielinizacją istoty białej mózgu i rdzenia kręgowego:

  • postępujące upośledzenie funkcji intelektualnych;
  • roztargnienie,
  • trudności w nauce.
  • pogorszenie pamięci, charakteru pisma,
  • zaburzenia orientacji przestrzennej,
  • zmiana zachowania (może pojawić się agresja),
  • osłabienie słuchu,
  • osłabienie wzroku,
  • zaburzenia równowagi i koordynacji ruchów,
  • drgawki.

Objawy te mogą prowadzić do otępienia, całkowitego kalectwa i śmierci chorego.

W niektórych postaciach choroby zaburzenia neurologiczne nie postępują tak gwałtownie i ograniczają się raczej do spastycznego niedowładu kończyn dolnych i dysfunkcji zwieraczy.

Do objawów neurologicznych dołączają objawy związane z pierwotną niedoczynnością kory nadnerczy: od dyskretnych przebarwień skóry, poprzez osłabienie z towarzyszącą uogólnioną hiperpigmentacją, a nawet groźne dla życia przełomy korowo-nadnerczowe.

Zaburzenie dotyczy również jąder. U chorych różnym stopniu nasilony jest pierwotny hipogonadyzm skutkujący impotencją, zmianami owłosienia, ginekomastią, niskim poziomem testosteronu. Czasami obserwuje się zaburzenia zstępowania jąder lub ich mniejszą objętość. U chorych stwierdza się również charakterystyczny typ owłosienia głowy: włosy są przerzedzone i delikatne.

Adrenoleukodystrofia: badania

Diagnozę można potwierdzić, wykazując podwyższone stężenie VLCFA (bardzo długołańcuchowych kwasów tłuszczowych) w osoczu krwi lub dzięki analizie mutacji DNA. Możliwa jest też diagnostyka prenatalna.

Ważnym etapem badań w przypadku chorych na adrenoleukodystrofię jest ocena czynności kory nadnerczy. Duże znaczenie ma również ocena zmian w mózgu na podstawie rezonansu magnetycznego głowy.

Adrenoleukodystrofia: leczenie

Szybkie rozpoznanie objawów umożliwia wdrożenie właściwego leczenia. Obecnie jedyną, powszechnie akceptowaną metodą terapii jest allogeniczne przeszczepienie komórek macierzystych układu krwiotwórczego ( przeszczepy szpiku kostnego), odnoszące pozytywne rezultaty tylko u wybranych pacjentów na wczesnym etapie choroby. 

U większości pacjentów występuje niewydolność kory nadnerczy, wymagająca sterydowej terapii substytucyjnej.

Mimo zaangażowania wielu organizacji na całym świecie nie udało się dotychczas opracować skutecznej metody leczenia, która zapewniłaby powrót do pełni zdrowia wszystkim chorym na ALD. Opieka nad chorymi opiera się na leczeniu objawowym i podtrzymującym.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: neurologia-dziecieca.pl; endokrynologiapediatryczna.pl; eurogentest.org