Zamknij

Jakie są objawy alergii na soję? Szczególnie ostrożni powinni być wegetarianie

12.01.2023
Aktualizacja: 24.01.2023 13:28

Alergia na soję nie jest szczególnie częsta. Coraz bardziej popularne są jednak diety roślinne, w których mięso zastępowane jest właśnie produktami sojowymi, np. tofu czy tempehem. To właśnie wegetarianie i weganie, którzy jedzą więcej soi, powinni szczególnie zwrócić uwagę na ewentualne objawy uczulenia na ten składnik diety.

Alergia na soję - jakie sa objawy?
fot. Shutterstock
  1. W jakich produktach znajduje się soja?
  2. Co wywołuje uczulenie na soję?
  3. Objawy alergii na soję
  4. Alergia na soję u dziecka
  5. Jak diagnozuje się uczulenie na soję?
  6. Na czym polega leczenie alergii na soję?

Coraz więcej osób przechodzi na dietę wegetariańską lub wegańską, rezygnując z mięsa lub znacznie ograniczając je w menu. Oznacza to często zastąpienie go produktami sojowymi, takimi jak tofu, tempeh lub napoje sojowe. Zawarta w nich soja należy do rodziny roślin strączkowych, podobnie jak groch, soczewica czy orzeszki ziemne, i dostarcza dobrej jakości białka, składników mineralnych i jednonienasyconych kwasów tłuszczowych. Ziarna soi są wartościowe, ale niekiedy mogą wywoływać objawy alergii.

W jakich produktach znajduje się soja?

Soja może się znaleźć nawet w diecie osób, które celowo nie spożywają produktów sojowych. Często jest bowiem ukryta w różnych produktach, np. jako olej sojowy w margarynie i tłuszczach kuchennych lub jako lecytyna (E322) w słodyczach. Białko sojowe jest również dodawane do wielu przetworzonych produktów spożywczych, np. kiełbasy – również ono może wywoływać alergię. Dodatki sojowe mogą też zawierać leki, choć nie ma pewności, że taka ilość alergenu może wywołać uczulenie. Badania mówią, że około 0,3 proc. populacji europejskiej jest uczulonych na soję.

Co wywołuje uczulenie na soję?

Najczęstszą formą alergii na soję jest prawdopodobnie tzw. zespół pyłkowo-pokarmowy. Określa się go jako wtórną alergię pokarmową i występuje u osób, które wcześniej były uczulone na pyłki brzozy, leszczyny lub olchy. Jak to się dzieje? Otóż niektóre białka zawarte w pyłkach drzew, takie jak alergen pyłku brzozy (Bet v 1) maja podobną budowę do konkretnego białka soi (Gly m 4). Przez to komórki odpowiedzialne za obronę immunologiczną i nadwrażliwość na alergeny pyłków drzew mogą również reagować na białko sojowe i wywoływać objawy alergii.

Alergia na soję może być spowodowana nie tylko przez spożycie soi jako pokarmu, ale również przez wdychanie pyłu zawierającego cząstki soi. Na taką alergię oddechową na soję chorują niekiedy np. pracownicy przemysłu spożywczego, którzy obsługują lub przetwarzają ziarna soi lub mąkę sojową.

Objawy alergii na soję

Alergia na soję może powodować łagodne lub ciężkie reakcje w różnych narządach w organizmie: od mrowienia w jamie ustnej w kilka godzin po spożyciu soi, po ciężkie reakcje anafilaktyczne, w tym wstrząs anafilaktyczny, któremu towarzyszą trudności w oddychaniu czy zapaść krążeniowa. Objawy alergii na soję mogą obejmować:

  • mrowienie usta lub puchnięcie w ustach i gardle (tzw. zespół alergii jamy ustnej)
  • ból brzucha
  • wymioty
  • biegunka
  • swędzenie i zaczerwienienie skóry
  • pokrzywka
  • katar alergiczny
  • kaszel
  • duszność
  • pogorszenie objawów egzemy
  • wstrząs anafilaktyczny.

Ryzyko wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego wydaje się wzrastać w przypadku szybkiego spożycia dużej ilości bogatego w białko, minimalnie przetworzonego produktu sojowego – na przykład koktajlu wykonanego z napoju sojowego lub białka sojowego w proszku.

Alergia na soję u dziecka

Soja jest jednym z najczęstszych czynników wyzwalających alergię pokarmową (tzw. pierwotną, będące bezpośrednią reakcją układu odpornościowego na dany pokarm, w błonie śluzowej jelita) u niemowląt i dzieci, obok białek mleka i jaja kurzego, pszenicy, orzeszków ziemnych i innych orzechów. U wielu osób ta forma alergii na soję znika samoistnie do 10. roku życia, dlatego lekarz powinien w regularnych odstępach czasu sprawdzać, czy alergia nadal istnieje.

Jak diagnozuje się uczulenie na soję?

Pierwszym krokiem jest zwykle wywiad lekarski – lekarz pyta pacjenta o jego nawyki żywieniowe i objawy. Podejrzenie alergii potwierdza się testami skórnymi i/lub testami z krwi. Nie jest to jednak jeszcze dowód na alergię – testy pokazują skłonność do alergii na pewne substancje, ale nie dostarczają na nią dowodów. Aby wykluczyć wszelkie wątpliwości, przeprowadza się tzw. próbę prowokacji: pacjent na pewien czas eliminuje z diety alergen, a następnie pod nadzorem lekarza przyjmuje niewielkie ilości białka sojowego. W ten sposób potwierdza się, czy to soja wywołuje reakcję alergiczną.

Na czym polega leczenie alergii na soję?

Niestety, nie jest jeszcze możliwe skuteczne leczenie alergii na soję. Osoby uczulone muszą więc po prostu unikać alergenów soi.

Osoby silnie uczulone na soję i zagrożone wstrząsem anafilaktycznym w wyniku ekspozycji na nawet najmniejsze ilości białka sojowego muszą nosić przy sobie zestaw ratunkowy ze strzykawką zawierającą adrenalinę, kortykosteroid (w postaci płynnej lub tabletek) oraz lek przeciwhistaminowy (w postaci płynnej lub tabletek).

Warto pamiętać, że zawartość alergenów w produktach sojowych jest różna w zależności od stopnia ich przetworzenia i ilości zawartego w nich białka. W białku sojowym w proszku jest duże stężenie alergenu Gly m 4, który wywołuje reakcję uczuleniową. Również napoje sojowe, tofu i płatki sojowe zawierają większe ilości alergenu. Natomiast w sosach sojowych, paście miso czy prażonych ziarnach soi badania nie wykazały tego alergenu – niszczy go fermentacja i ogrzewanie.

Białkowe lub bezbiałkowe oleje sojowe i produkty pochodne, np. lecytyna sojowa, są często dobrze tolerowane przez osoby z wtórną alergią na soję. Osoby z pierwotną alergią na soję reagują również na niskobiałkowe i wysoko przetworzone produkty sojowe i dlatego powinny całkowicie unikać soi. Zgodnie z europejskimi przepisami dotyczącymi żywności, wszystkie produkty spożywcze zawierające soję jako dodatek muszą być oznaczone. Również leki mogą zawierać składniki pochodzące z soi. Pacjenci z rozpoznaną alergią na soję powinni więc informować swoich lekarzy prowadzących o uczuleniu.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.
loader

Źródło: Prof. Dr. med. Dr. h. c. Torsten Zuberbier, Soya allergy, European Centre for Allergy Research Foundation (ECARF) [dostęp: 12.01.2023]