Histamina odpowiada za odczyn alergiczny. Czym jest histamina?

29.04.2020 16:46
Histamina odpowiada za reakcję alergiczną
fot. Shutterstock

Histamina to jeden z mediatorów procesu zapalnego w organizmie. Choć jest jej stosunkowo mało, to pełni ważne funkcje - należy do mediatorów odczynu alergicznego, jest neuroprzekaźnikiem i pobudza wydzielanie kwasu żołądkowego. To właśnie histamina odpowiada za występowanie pokrzywki alergicznej, kataru, swędzenie skóry. Dowiedz się, jak działa histamina.

Histamina jest organicznym związkiem chemicznym (aminą) występującym naturalnie w organizmie. W organizmie człowieka wytwarzana jest m.in. w płucach, skórze, błonie śluzowej nosa i żołądka.

Histamina: działanie

Histamina bierze udział w powstawaniu procesów zapalnych, należy do tak zwanych mediatorów procesu zapalnego, pełni też funkcję mediatora odczynu alergicznego, neuroprzekaźnika oraz pobudza wydzielanie kwasu żołądkowego.

Działa przez pobudzanie receptorów histaminowych H1, H2, H3 i H4, a pobudzenie poszczególnych receptorów wywołuje różne reakcje biologiczne.

  • H1: to receptor zlokalizowany w naczyniach krwionośnych, mięśniach gładkich, sercu i ośrodkowym układzie nerwowym. Pobudzenie tego receptora przez histaminę powoduje skurcz mięśni (gładkich, macicy, przewodu pokarmowego), rozszerzenie naczyń (zaczerwienienie, spadek ciśnienia krwi), wydzielanie śluzu (świąd, ból), zwiększenie przepuszczalności naczyń (obrzęki, blade bąble, krostki).
  • H2: to receptor zlokalizowany w żołądku, sercu i w macicy. Pobudzenie receptora H2 przez histaminę prowadzi do zwiększenia wydzielania soków żołądkowych i śluzu oskrzelowego, przyspieszenia tętna, zwiększenia wydajności serca.
  • H3: to receptor zlokalizowany w drogach oddechowych, przewodzie pokarmowym, ośrodkowym układzie nerwowym. Receptor ten wpływa na syntezę histaminy w mastocytach i na neurotransmisję, czyli przekazywanie impulsów między komórkami układu nerwowego.
  • H4: zlokalizowany w szpiku kostnym, śledzionie, grasicy i krwinkach białych. Receptor ten wpływa na regulację funkcjonowania układu odpornościowego.

Histamina bierze również udział w procesach fizjologicznych, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu: wpływa na kontrolę napięcia mięśni gładkich, wydzielanie gruczołowe, neutransmisję, różnicowanie się i podział komórek, gojenie się ran, rozwój płodu.

Histamina i alergia

Histamina i alergia idą w parze. Do uwolnienia histaminy często dochodzi na podłożu reakcji alergicznej, co ma szczególne znaczenie w przypadku chorób alergicznych IgE-zależnych. W wyniku połączenia alergenu ze swoistymi przeciwciałami IgE dochodzi do uwolnienia mediatorów reakcji zapalnej, w tym właśnie histaminy.

W alergicznej reakcji natychmiastowej główną rolę odgrywa aktywacja receptora H1. Kontakt z alergenem powoduje wylew histaminy z niektórych komórek odpornościowych i silne podrażnienie błony śluzowej jelit, nosa, oskrzeli, płuc oraz skóry, co wywołuje  pokrzywkę skórną, biegunkę, katar sienny, astmę, a u niektórych nawet zagrażający życiu wstrząs anafilaktyczny.

Do uwalniania histaminy dochodzi często w wyniku kontaktu z jadem owadów, po zażyciu niektórych leków, po wypiciu alkoholu (zwłaszcza szampana i czerwonego wina), po spożyciu niektórych pokarmów, zwłaszcza: czekolady, pomidorów, szpinaku, bakłażanów, truskawek, ananasów, bananów, skorupiaków, ryb, orzechów, pszenicy.

Histaminę uwolnić mogą również bodźce fizykalne - niskie i wysokie temperatury, światło słoneczne, ucisk, pocieranie.

Histamina: objawy

Objawy związane z uwalnianiem histaminy z komórek to przede wszystkim:

  • wodnisty wyciek z nosa;
  • zatkany nos;
  • zaczerwienienie spojówek;
  • łzawienie oczu;
  • zwiększenie wydzieliny w oskrzelach;
  • obrzęk warg, języka, krtani;
  • bąble pokrzywkowe na skórze;
  • skurcz oskrzeli;
  • napadowy suchy kaszel;
  • świszczący oddech;
  • uczucie duszności;
  • świąd nosa, oczu i skóry;
  • biegunka;
  • zwiększone wydzielanie soków trawiennych.

Objawy te można złagodzić, zażywając lek blokujący wydzielanie histaminy (przeciwhistaminowy). Jeśli zażywanie leków dostępnych w aptece bez recepty nie przynosi oczekiwanych skutków, należy zgłosić się do lekarza.

W ekstremalnych przypadkach pobudzenie receptorów histaminowych zlokalizowanych w naczyniach wieńcowych i układzie bodźcoprzewodzącym serca może prowadzić do zaburzeń rytmu i zawału serca.

Histamina: leczenie

Histamina jest stosowana w badaniach chorób alergicznych.

Znacznie szersze zastosowanie mają jednak leki przeciwhistaminowe, których zadaniem jest wypieranie histaminy z połączeń z receptorami. Leki antyhistaminowe mogą pomóc w zapobieganiu i leczeniu objawów alergii. 

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.