"Płuco użytkowników saun" – choroba wywołana przez mikrobakterie kryjące się w rurach

12.11.2020
Aktualizacja: 12.11.2020 19:20
Płuco użytkowników sauny (alergiczne zapalenie pęcherzyków płuc)
fot. Shutterstock

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płuc (AZPP) może wywoływać wiele czynników. Jeśli są to patogeny kryjące się w rurach, mówimy wtedy, że mamy do czynienia z płucem użytkownika saun.

Płuco użytkowników saun (ang. hot tub lung – HTL) to inaczej alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, które wywołane jest przez mikrobakterie obecne m.in. w saunach, wannach z hydromasażem, słuchawkach prysznica. Mowa tu m.in. o Mycobacterium leprae, Mycobacterium tuberculosis, Mycobacterium intracellulare, Mycobacterium avium i Mycobacterium marinum. Patogeny te żyją w głowicach hydromasaży, głowicach prysznica, rurach. Gdy odkręcana jest woda w tych urządzeniach, bakterie rozpryskują się wokół wraz z aerozolami wody i wdychane są wraz z powietrzem. To dlatego zaleca się, aby po długiej, kilkudniowej nieobecności, nie wchodzić od razu pod prysznic lub do wanny, ale najpierw odkręcić wodę i poczekać (oczywiście poza łazienką), aż trochę jej spłynie.

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych – na skróty:

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych – rozpoznanie

Wdychanie tych bakterii, u osób z osłabioną odpornością, może prowadzić do alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych (AZPP). Rozpoznanie tej choroby opiera się na podstawie objawów klinicznych, wywiadu dotyczącego pracy pacjenta, jego środowiska domowego i sposobu spędzania wolnego czasu (czy mógł mieć kontakt z alergenem), a także badań diagnostycznych, np. tomografii komputerowej płuc. W wyniku tego badania widoczny jest m.in. bardzo charakterystyczny obraz – obustronne mozaikowaty obszar zacienień typu matowej szyby z predylekcją do pól środkowych i dolnych.

Ważne!

W diagnostyce i monitorowaniu przebiegu AZPP użyteczny jest 6-minutowy test chodu (6-min walking test – 6MWT).

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych – objawy

Objawy "płuca użytkowników saun", czyli alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych:

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych – definicja

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych (AZPP) jest trzecią co do częstości (po samoistnym włóknieniu płuc i sarkoidozie) chorobą śródmiąższową płuc. To złożony zespół chorobowy wywoływany wziewną ekspozycją na różnorodne antygeny, które muszą być na tyle małe (zwykle < 5 um), aby osiągnąć przestrzeń pęcherzyków płucnych.

W zależności od czynnika wywołującego AZPP przyjęło się nazywać tę chorobę "płucem użytkowników saun", "płucem rolnika", "płucem hodowcy ptaków" etc. Jako pierwszy tę chorobę zdiagnozował i opisał w 1713 r. włoski profesor medycyny Ramazzini, uznany za ojca medycyny pracy, ale definicję tej choroby opracował dopiero w 1932 r. Campbell. Według niego AZPP to „choroba płuc z objawami zaburzeń oddychania i kaszlu wynikającymi z wdychania antygenów, na które chory był wcześniej uczulony".

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych – przebieg choroby

Klasycznie AZPP jest dzielone na postacie:

  • ostrą – charakteryzuje się ona dusznością i kaszlem, które zaczynają się kilka godzin po intensywnej ekspozycji i stopniowo, w ciągu kilkunastu/kilkudziesięciu godzin ustępują, z możliwością nawrotu po ponownej ekspozycji. Ostrej postaci choroby towarzyszą objawy grypopodobne (gorączka, dreszcze, bóle głowy i mięśni);
  • podostrą – rozwija się ona u chorych przewlekle narażonych na wdychanie antygenu. W obrazie klinicznym dominują: suchy kaszel, postępująca duszność i ograniczenie wydolności wysiłkowej. Niekiedy stwierdza się upośledzenie łaknienia i spadek masy ciała;
  • przewlekłą – dotyczy ona pacjentów z objawami trwającymi powyżej roku, u których początek choroby był na ogół podstępny, niezauważony, a nawracające i postępujące dolegliwości nie były wcześniej diagnozowane (ta postać jest częstsza w przypadku "płuca hodowcy ptaków").

"Płuco użytkowników saun" – stadium przypadku

"Płuco użytkowników saun" zdiagnozowano u 17-latka z Queensland w Australii. Chłopiec zgłosił się do lekarza, bo miał problemy z oddychaniem (kaszel, duszność). Kilka dni wcześniej przeszedł operację rekonstrukcji stawu skokowego. Miał obniżoną odporność. Początkowo lekarze myśleli, że to zwykłe zapalenie płuc. Zmienili zdanie, gdy na podobne objawy zaczęli uskarżać się pozostali członkowie rodziny chłopca.

Lekarze przeprowadzili śledztwo epidemiologiczne i okazało się, że cała rodzina chętnie korzystała w krytego, podgrzewanego basenu, znajdującego się w ich domu. A za ich dolegliwości odpowiada unosząca się nad basenem para, w której było mnóstwo bakterii wywołujących zapalenie płuc.

Rodzina przyznała, że jakiś czas wcześniej zrezygnowali z używania chloru do czyszczenia basenu, przestawili się na jakiś bardziej ekologiczny preparat. Niestety nie działał on na ukryte w rurach patogeny.

Analiza tkanki płucnej chłopca wykazała obecność mykobakterii Mycobacterium intracellulare. Patogeny te znaleziono również w wodzie basenowej. Co istotne, żadne inne próbki wody z domu rodziny nie zawierały tych gatunków mykobakterii.
Całą rodzinę poddano leczeniu i zalecono zmianę oczyszczania wody. Po dwóch latach okazało się, że fizyczne objawy choroby ustąpiły, ale zmiany w płucach były nadal widoczne. Co oznacza, że choroba ta trwale uszkodziła pęcherzyki płucne.

Ten przypadek opisani w magazynie "Respirology Case Reports".

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych – leczenie

Podstawą leczenia AZPP jest rozpoznanie antygenu i unikanie ekspozycji. Niestety czasem bywa to niemożliwe. W takich przypadkach lekarz może zlecić podanie doustnie lub dożylnie  glikokortykosteroidów. Są one skuteczne w wygaszeniu objawów w ostrej i podostrej postaci alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych. Tego typu leczenie trwa około 3-6 miesięcy. Odstawienie leczenia jest możliwe po ustąpieniu objawów klinicznych lub uzyskaniu poprawy w badaniach czynnościowych płuc. W przewlekłej postępującej postaci AZPP z włóknieniem konieczne może być przeszczepienie płuc.

Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych – rokowanie

Rokowanie w alergicznym zapaleniu pęcherzyków płucnych zależy od wielu czynników, z których najważniejsze to rodzaj antygenu, długość i intensywność ekspozycji, stwierdzone zmiany w płucach (włóknienie, rozedma), predyspozycje genetyczne, a także wiek chorego czy nałogi (np. palenie papierosów). W postaci ostrej i podostrej, przy wczesnym rozpoznaniu i po wyeliminowaniu ekspozycji, rokowanie jest na ogół dobre. Jeśli jednak ekspozycja nie zostanie przerwana, nawracające epizody choroby mogą doprowadzić do utrwalenia zaburzeń czynnościowych i radiologicznych.

Źródło: "Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych –  kryteria rozpoznania, leczenie, rokowanie i zapobieganie" Małgorzata E. Jędrych, Monika Szturmowicz, Iwona Bestry, Jan Kuś, Medycyna Pracy 2016; 67(4).
"Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych – epidemiologia, etiologia, immunopatogeneza, obraz kliniczny", Małgorzata Ewa Jędrych, Jan Kuś, Postępy Nauk Medycznych 1/2016

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.