Pneumokoki to realne zagrożenie. Jakie choroby wywołują?

23.03.2018 12:01

O pneumokokach mówi się głównie w kontekście wprowadzonych szczepień obowiązkowych. Jednak nie każdy rodzić wie, że te z pozoru niegroźne bakterie odpowiadają za występowanie wielu groźnych dla dziecka chorób. Pneumokoki lubią osadzać się w gardle i w nosie, wywołują głównie zapalenie płuc, zatok i ucha środkowego. Dla małych dzieci i osób starszych mogą być wyjątkowo groźne. Sprawdź, jakie choroby wywołują pneumokoki.

Pneumokoki wywołują wiele chorób, w tym zapalenie płuc, gardła i zatok fot. Shutterstock

Pneumokoki, czyli Streptococcus pneumoniae lub dwoinka zapalenia płuc, to bakterie należące do najczęstszych przyczyn zakażeń bakteryjnych u dzieci. Te powszechnie występujące bakterie osiedlają się w gardle i w nosie, nie wywołując najczęściej objawów u osób zdrowych. Nosiciele, zarówno dzieci, jak i dorośli, są jednak realnym zagrożeniem dla osób chorych, osłabionych, małych dzieci, seniorów i przewlekle chorych. Może się również zdarzyć, że pneumokoki przez jakiś czas pozostaną w uśpieniu, nie dając objawów, by zaatakować organizm w czasie osłabienia.

Do zakażenia bakteriami pneumokoka dochodzi drogą kropelkową, przez kichanie, kaszel lub bezpośredni kontakt z chorym lub nosicielem. To bakterie występujące powszechnie wśród małych dzieci, szczególnie tych przebywających w większych skupiskach ludzkich, takich jak żłobki i przedszkola. 

Na poważne choroby wywoływane przez pneumokoki narażone są szczególnie małe dzieci do 5. roku życia. Jednak najwięcej powikłań i ciężkich zachorowań obserwuje się u dzieci młodszych, do drugiego roku życia. W grupie wysokiego ryzyka ciężkiego zakażenia pneumokokami znajdują się wcześniaki, osoby starsze, dzieci i dorośli chorzy na choroby ciężkie i przewlekłe, takie jak cukrzyca, choroby układu krwiotwórczego, serca, nerek wątroby i płuc, a także wady lub urazy czaszki i mózgu.

Spis treści:

"

Choroby wywoływane przez bakterie Streptococcus pneumoniae, czyli pneumokoki, leczy się za pomocą antybiotyków. Choroby o ciężkim przebiegu i powikłania wymagają hospitalizacji.  "

Jakie choroby wywołują pneumokoki?

Choć pneumokoki wywołują najczęściej zapalenia górnych dróg oddechowych, w tym zapalenie zatok przynosowych i ucha środkowego, to bywają również groźniejszym przeciwnikiem. U niektórych dzieci pneumokoki mogą powodować ciężkie, zagrażające zdrowiu i życiu zakażenia inwazyjne, takie jak sepsa i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Inwazyjne choroby pneumokokowe są często źródłem powikłań, nawet tych bezpośrednio zagrażających życiu dziecka.

Zapalenie płuc

Pneumokokowe zapalenie płuc to zapalenie wywoływane przez bakterię dwoinkę zapalenia płuc (pneumokoki), która należy do grupy paciorkowców. Jest to choroba gorączkowa, która przebiega z silnym kaszlem i innymi dolegliwościami ze strony układu oddechowego.

Bakterie dwoinki pojawiają się w płucach na skutek zachłyśnięcia się wydzieliną z jamy ustnej lub dróg oddechowych lub przedostają się od innej osoby chorej lub nosiciela drogą kropelkową (np. przez kaszlnięcie). Zakażeniu sprzyja obniżenie odporności organizmu. Na pneumokokowe zapalenie płuc chorują najczęściej małe dzieci, których układ odpornościowy nie radzi sobie z odpieraniem ataków ze strony patogenów, a także osoby starsze czy dzieci lub dorośli chorzy na przewlekłe choroby. 

Objawy pneumokokowego zapalenia płuc: wysoka gorączka (nawet powyżej 38°C), dreszcze, poty, męczący kaszel, któremu towarzyszy zazwyczaj odkrztuszanie rdzawej, a później ropnej wydzieliny. W przebiegu choroby pojawia się także ból w klatce piersiowej, duszności, przyspieszenie oddechu, a nawet sinica. 

Zapalenie płuc często charakteryzuje się szybkim, gwałtownym początkiem, ale jego przebieg zależy od wieku i stanu zdrowia chorego, a także nasilenia inwazji bakterii. Powikłaniem po zapaleniu płuc u dzieci mogą być: posocznica, bakteriemia, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie stawów, zapalenie osierdzia, niewydolność oddechowa.

Dzieci i dorośli, którzy są ogólnie zdrowi, po wystąpieniu objawów mogą zgłosić się na badanie do lekarza rodzinnego, który przepisze odpowiedni antybiotyk. Objawy pneumokowego zapalenia płuc u małych dzieci i osób starszych powinny skłonić do wizyty w szpitalu. Ostry przebieg choroby leczy się najczęściej w warunkach szpitalnych.

Zapalenie zatok przynosowych

Zapalenie zatok przynosowych spowodowane pneumokokami zaostrza często objawy alergii oddechowych i astmy. Ostre zapalenie zatok przynosowy, czyli pojawiające się dosyć gwałtownie i dające ostre objawy, należy leczyć szybko i sumiennie. Nieleczone zapalenie zatok może się bowiem przekształcić w stan przewlekły i prowadzić do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenia kości szczękowej. 

Objawy zapalenia zatok przynosowych to przede wszystkim blokada nosa czy uczucie zatkania nosa, ropna wydzielina, gorączka, bóle głowy, upośledzenie węchu, kaszel, a nawet przykry zapach z ust. Objawy charakterystyczne u dzieci to na przykład mowa nosowa i chrapanie spowodowane niedrożnością nosa. W czasie zapalenia zatok dzieci mogą mieć także problemy ze snem i apetytem. 

Zapalenie ucha środkowego

Pneumokoki są jedną z częstszych przyczyn ostrych zapaleń ucha, a w szczególności wysiękowego zapalenia ucha środkowego. Choroba dotyka zazwyczaj dzieci i rozwija się po przeziębieniu. Zapalenie ucha wywołane pneumokokami leczy się za pomocą odpowiednich antybiotyków. 

Zapalenie ucha środkowego objawia się bardzo silnym bólem ucha, z tego powodu dzieci często trą ucho lub przyciskają jego okolice. Właściwe rozpoznanie zapalenia ucha środkowego jest zazwyczaj trudne, bo pierwszym objawem choroby bywa biegunka, wymioty i złe samopoczucie u dziecka. 

Nieleczone lub nieodpowiednio leczone zapalenie ucha środkowego może prowadzić do częściowej utraty słuchu, przewlekłego zapalenia kości otaczających ucho środkowe i zakażenia struktury wewnątrzczaszkowej.

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR) to choroba wywoływana przez stan zapalny w obrębie opon mózgowo-rdzeniowych będący odpowiedzią na znajdujące się tam patogeny. Do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych wywołanych przez bakterie pneumokoki dochodzi przez krążące we krwi drobnoustroje, które przedostaną się przez barierę krew-mózg lub przez rozsiew miejscowego zakażenia (np. z ucha środkowego) oraz w przebiegu urazu czaszki.

Objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych obejmują: gorączkę, ciężki stan ogólny, silny ból głowy, wymioty, sztywność karku, drgawki, zaburzenia świadomości, wybroczyny. Choroba charakteryzuje się nagłym początkiem, może prowadzić do uszkodzenia mózgu, a także trwałych i zagrażających życiu następstw neurologicznych. Rodzice powinni szczególnie zwrócić uwagę na zachowanie i samopoczucie dziecka. Jeśli u pociechy pojawi się silny ból głowy, splątanie, dezorientacja, a także wymioty i sztywność karku, należy niezwłocznie wezwać pogotowie. 

Do najczęstszych powikłań zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych zalicza się odwracalną lub nieodwracalną utratę słuchu, utratę wzroku, napady padaczkowe, zaburzenia ruchu wynikające z zaburzeń neurologicznych, upośledzenie rozwoju umysłowego, wodogłowie.

Zapalenie wsierdzia, otrzewnej i stawów

Zdarza się, że pneumokoki, czyli bakterie Streptococcus pneumoniae, zostaną rozsiane drogą krwi, a zakażenie zostaje przeniesione w różne miejsca, na przykład do wsierdzia, osierdzia, otrzewnej i stawów. Zapaleniu wsierdzia wywołanemu przez pneumokoki towarzyszy gorączka i niszczenie zastawek serca, co prowadzi do niewydolności krążenia.

Septyczne zapalenie stawów, wywołane przez pneumokoki, może mieć ostry lub przewlekły charakter. U dzieci obejmuje zazwyczaj staw biodrowy i objawia się bólem, obrzękiem i ograniczeniem ruchomości stawu, a także gorączką. Podstawą leczenia jest antybiotykoterapia. 

Sepsa

Sepsa, czyli posocznica, to wyjątkowo ciężkie zakażenie ogólnoustrojowe. To zespół objawów będących odpowiedzią na oboczność drobnoustrojów (w tym także pneumokoków) we krwi. Jest częstą konsekwencją ciężkiej bakteriemii, czyli zakażenia krwi bakteriami. To wyjątkowo niebezpieczny stan, który jest zagrożeniem dla życia dzieci i dorosłych.

Objawami sepsy są: gorączka o nagłym początku, przyspieszona akcja serca, zaburzenia świadomości, zaburzenia krzepnięcia krwi, zmniejszone wydalanie moczu. 

P osocznica może prowadzić do wstrząsu septycznego, czyli najcięższej postaci zakażenia organizmu, który bezpośrednio zagraża życiu chorego. Wstrząs septyczny objawia się wyraźnym spadkiem ciśnienia tętniczego. 

Jak uniknąć zachorowania na choroby pneumokokowe?

Metodą zapobiegania zakażeniom pneumokokowym są szczepienia ochronne, które mają za zadanie uodpornienie organizmu dziecka na te bakterie, a także zminimalizowanie ryzyka ciężkiego zachorowania na choroby pneumokokowe oraz wystąpienia powikłań.

Szczepienia na pneumokoki są w Polsce obowiązkowe od stycznia 2017 roku. Szczepienia ochronne mają bowiem na celu nie tylko ochronę dzieci przed pneumokokami, ale także ochronę osób starszych i przewlekle chorych, którzy znajdują się w grupie ryzyka zachorowania na ciężkie choroby pneumokokowe. Szczepienia zyskują także na znaczeniu w sytuacji wzrastającej odporności na antybiotyki. Pozwalają wytworzyć przeciwciała i komórki odpornościowe, zanim dziecko zetknie się z pneumokokami. Dzięki temu organizm dziecka będzie gotowy na atak pneumokoków, rozpozna je i unieszkodliwi. 

"

Do tej pory zidentyfikowano ok. 90 szczepów pneumokoków, ale tylko 10–15 z nich odpowiada za większość inwazyjnych chorób pneumokokowych wśród małych dzieci. "

W Polsce dostępne są dwie szczepionki skoniugowane (PCV), które mogą być podawane dzieciom po ukończeniu 6. tygodnia życia. Szczepionka darmowa, 10-walentna, obejmuje 10 szczepów pneumokoków. Natomiast szczepionka 13-walentna, dodatkowo płatna, obejmuje ochronę przed 13 szczepami pneumokoków. Rodzice mogą sami podjąć decyzję, którą szczepionką chcą zaszczepić swoje dziecko. O szczegóły dotyczące szczepień na pneumokoki warto pytać lekarza pediatrę już na pierwszej wizycie szczepiennej.

Pneumokoki infografika

Źródło: pediatria.mp.pl/szczepieniaochronne; pulmonologia.mp.pl; wczesniak.pl

_______

zdrowie.radiozet.pl/nk

Oceń