Odmrożenia - jak rozpoznać i jak leczyć odmrożenia skóry?

04.12.2017 13:11

Odmrożenia powstają w wyniku działania niskiej temperatury na skórę. Charakterystycznym objawem jest widoczne blednięcie skóry, a także odczuwalne mrowienie i drętwienie. Na odmrożenia narażone są szczególnie stopy i dłonie, które wystawione są na bezpośredni kontakt z mrozem. Aby nie dopuścić do całkowitego obumarcia odmrożonych części ciała, należy szybko zareagować na pojawiające się objawy. Jak rozpoznać odmrożenia i wyleczyć oziębione części ciała?

Odmrożenia - jak rozpoznać i jak leczyć odmrożenia skóry?

fot. fot. East News

Odmrożenia to czasowe lub nieodwracalne uszkodzenia tkanek powstałe najczęściej w wyniku działania niskich temperatur. Odmrożenia pojawiają się, gdy wychodzimy na mróz nieodpowiednio ubrani, bez rękawiczek, ciepłych skarpet, czapki i szalika. Towarzyszące odmrożeniom mrowienie i drętwienie skóry może być odczuwalne już po krótkim pobycie na mrozie. Czynnikami sprzyjającymi odmrożeniom są: wiatr, wilgoć, a w szczególności wilgotne i mokre ubranie, podeszły wiek, cukrzyca, choroby układu krążenia, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu i narkotyków. Wymienione czynniki mogą przyczynić się do pojawienia się odmrożeń, dlatego w takich przypadkach należy szczególnie zadbać o zabezpieczenie delikatnej skóry.

Odmrożenia znane są od dawna. Świadczy o tym znalezienie pięciotysięcznej mumii przedkolumbijskiej w górach Chile, która jest najwcześniej udokumentowanym dowodem na występowanie odmrożeń. Już w 1812 roku, chirurg Napoleona, baron Bominique Larrey, przedstawił pierwszy opis mechanizmów powstawania odmrożeń. Obserwacji dokonał podczas odwrotu wojsk Napoleona z Moskwy. On pierwszy zwrócił uwagę na szkodliwe skutki cyklu zamarzania i odmrażania ciała żołnierzy. Zauważył, że z ogromną pieczołowitością ogrzewali swoje zmarznięte dłonie i stopy nad ogniskiem w nocy, by rano ponownie odmrozić te same części ciała. Zbiór obserwacji powstających na przestrzeni wieków zaowocował opracowaniem skutecznych metod leczenia i zapobiegania odmrożeniom.

Powstawanie i objawy odmrożeń

Odmrożenia są poważnym, ale w większości przypadków uleczalnym, stanem skóry wywołanym działaniem niskich temperatur. Gdy ciało nie jest odpowiednio zabezpieczone, na skutek działania niskiej temperatury dochodzi do zatrzymania przepływu krwi w naczyniach krwionośnych zaopatrujących w krew skórę, tkankę podskórną i mięśnie. To skutkuje przejściowym lub całkowitym uszkodzeniem części ciała. Przy bardzo złych warunkach atmosferycznych, odmrożenie może wystąpić nawet po 5 minutach. Dlatego tak ważne jest zabezpieczanie skóry przed wyjściem na zewnątrz. Wyróżniamy cztery stopnie odmrożeń:

  • Odmrożenie I stopnia: pojawia się już po kilku minutach pobytu na mrozie. Objawy to przede wszystkim mrowienie, drętwienie skóry, zaczerwienienie i obrzęk.
  • Odmrożenie II stopnia: objawia się dużym zasinieniem i powiększającym się obrzękiem. Równolegle pojawiają się pęcherze wypełnione płynem surowiczym lub surowiczo-krwistym, może również dojść do zaburzeń czucia powierzchniowego.
  • Odmrożenie III stopnia: skóra zmienia kolor na sino-purpurowy, pojawia się martwica, a także pęcherze krwotoczne, które po kilku tygodniach zaczynają tworzyć czarny strup. Pojawia się także zaburzenie czucia głębokiego.
  • Odmrożenie IV stopnia: jest to stan nieodwracalny. Pojawia się martwica i ubytki tkanek.

Skóra wystawiona na bezpośrednie działanie mrozu staje się czerwona i bolesna. Jeśli pojawia się mrowienie, a ból nie ustaje, jest to sygnał do natychmiastowego kontaktu z lekarzem. To ważne, bo stopień i rozległość odmrożeń zależą nie tylko od temperatury powietrza, ale także od czasu wystawienia skóry na działanie niskich temperatur.

Metody leczenia odmrożeń

Odmrożenia powstają stopniowo obejmując coraz większe obszary ciała. Gdy objawy nasilają się i zanika czucie w określonej części ciała, nie pozostaje nic innego, jak zgłosić się na pogotowie. W przypadku delikatnych odmrożeń można próbować ratować skórę domowym sposobem. Należy ogrzewać odmrożone części ciała ciepłym ręcznikiem lub kocem termicznym. Pod żadnym pozorem nie wolno wkładać rąk i nóg do gorącej wody, tak wrażliwa skóra źle zniesie gwałtowną zmianę temperatury. Może wystąpić także ogromny ból. Najlepiej stopniowo ogrzewać skórę, napić się ciepłej herbaty, zjeść ciepły posiłek, przebrać się w suche i ciepłe ubranie. Warto wziąć pod uwagę, że wcześniej odmrożona skóra może być przez jakiś czas wrażliwa. Dlatego dbaj o nią w szczególny sposób: ogrzewaj dłonie i stopy, stosuj kremy ochronne, noś rękawiczki i ciepłe skarpety, a także unikaj gorących kąpieli.

W przypadku poważnych odmrożeń konieczne jest skorzystanie z pomocy lekarza. Nie należy wykonywać żadnych domowych zabiegów, a tym bardziej przekłuwać pęcherzy, pocierać skóry i przykładać gorących kompresów. Takie zabiegi pogorszą stan skóry, a dolegliwości bólowe mogą okazać się nie do wytrzymania. Na zmienioną skórę najlepiej przyłożyć jałową gazę i zabezpieczyć ją przez urazem i wpływem czynników zewnętrznych na czas transportu do szpitala. W przypadku odmrożeń od II stopnia podaje się surowicę przeciwtężcową i wdraża leczenie mające na celu rozmrożenie skóry i ratowanie objętych martwicą części ciała. Tak rozległe odmrożenia dotyczą często osób bezdomnych, które w mniejszym stopniu  chronią skórę przed mrozem, a także osób nadużywających alkoholu i narkotyków. Rozległe, zagrażające zdrowiu i życiu odmrożenia spotyka się także u alpinistów i amatorów górskich wycieczek, którzy w nieodpowiednim stopniu przygotowali się na występujące warunki atmosferyczne.

  • Alkohol i odmrożenia często idą w parze. Po spożyciu nawet niewielkiej ilości alkoholu ogarnia nas przyjemne uczucie ciepła. Jest to jednak wyłącznie złudzenie. Po chwilowym rozgrzaniu pojawia się uczucie chłodu i wyziębienia. Upojenie alkoholowe osłabia naturalne mechanizmy utrzymywania stałej temperatury ciała, upośledza czucie i zdolność reagowania na zimno.

Jak zapobiegać odmrożeniom?

Profilaktyka obejmuje przede wszystkim dostosowane do warunków atmosferycznych ubranie. Najlepiej ubierać się ,,na cebulkę'', czyli zakładać kilka warstw przewiewnej odzieży. Należy także ograniczyć przebywanie na zewnątrz, gdy panuje siarczysty mróz - dotyczy to także sportów zimowych, które powodują rozgrzanie i złudne uczucie ciepła. Absolutnie konieczne jest zakrywanie wrażliwych części ciała: uszu, nosa, policzków, brody, dłoni i stóp. Do tego celu najlepiej używać ciepłych, ale przewiewnych rękawiczek, ciepłych skarpet z oddychających tkanin, które nie wywołają nadmiernej potliwości stóp, a także czapek zakrywających uszy lub specjalnych kominiarek.

Aby zapobiegać odmrożeniom, warto również odpowiednio się odżywiać. Jeść porządne, ciepłe posiłki i przestrzegać zdrowej diety. Kluczowe jest również spożywanie dużej ilości płynów i nie dopuszczanie do odwodnienia organizmu. Pozostawanie w ciągłym ruchu i pobudzanie krążenia jest jedną z najważniejszych i najbardziej skutecznych metod wystrzegania się odmrożeń.

Bibliografia:

http://www.czytelniamedyczna.pl/454,leczenie-rozleglych-odmrozen-ii-i-iii-stopnia-z-zastosowaniem-sulodeksydu-opis.html

http://medycynagorska.pl/wp-content/uploads/2016/12/Konsensus_PTMiRG_odmrozenia.pdf

https://www.emedicinehealth.com/frostbite/article_em.htm